Choć wakacje kojarzą się przede wszystkim z odpoczynkiem, dla wielu polityków są okresem intensywnej pracy w terenie, zwłaszcza że w 2027 roku odbędą się wybory parlamentarne. Andrzej Halicki spędza wakacje na Mazowszu, gdzie uczestniczy w spotkaniach z mieszkańcami oraz wydarzeniach organizowanych przez lokalne społeczności. W jego kalendarzu nie brakuje festynów, imprez kół gospodyń wiejskich i jubileuszy ochotniczych straży pożarnych. Europoseł angażuje się także w rozwój lokalnego sportu i organizuje kino „pod chmurką”, gdzie sam serwuje popcorn.

Andrzej Halicki podkreśla, że mimo czasu urlopowego jego grafik na najbliższe tygodnie pęka w szwach.

– Spędzam lato na Mazowszu. Czeka mnie wiele spotkań oraz liczne zaproszenia na festyny, koła gospodyń wiejskich, bardzo często na Mazowszu mamy stulecia ochotniczych straży pożarnych w różnych miejscach, dużo nowego sprzętu, więc też jest okazja do mówienia o wadze struktur strażackich w ramach ochrony cywilnej – mówi agencji Newseria Andrzej Halicki, poseł do Parlamentu Europejskiego z Koalicji Obywatelskiej.

Ze względu na duże zainteresowanie różnymi rozgrywkami polityk chętnie angażuje się w rozwój lokalnego sportu.

– Wspieram sport, lokalne kluby, LZS-y i różnego rodzaju turnieje, bardzo często je też współorganizuję. Na początku sierpnia na Hutniku w Warszawie odbędzie się turniej Powstania Warszawskiego, już dzisiaj bardzo mocno obstawiany przez różne zespoły, nawet większe, i to są starsi chłopcy niż te dzieci, o które bardzo często zabiegam. Te turnieje na Mazowszu gromadzą już profesjonalne ekipy 14–15-latków walczących o główną nagrodę, czyli puchar, a 11 listopada będzie też międzynarodowe wydanie, więc trochę się dzieje – mówi.

Andrzej Halicki zachęca okolicznych mieszkańców do aktywnego stylu życia, ale także do zapoznania się z kinowymi hitami.

– W sześciu albo siedmiu miastach na Mazowszu zapraszam na letnie kino na świeżym powietrzu, będę prezentował „Shreka 2”. Zapewnione będą leżaczki, ja funduję popcorn, nawet kupiłem taką maszynę, więc jeżdżę z nią i serwuję go – mówi.

Mimo intensywnego harmonogramu polityk chce też znaleźć czas dla swoich najbliższych i dla ukochanych pupili.

– Psy też się upominają, żebym od czasu do czasu wyszedł z nimi na spacer, więc na pewno będę również w domu z psami, czasem na jakiejś psiej wystawie. Naszym rodzinnym hobby, które dzielę z małżonką i synem, jest nurkowanie, także w Bałtyku – dodaje.

Polacy chętnie angażują się w nieformalny wolontariat, szczególnie w czasie kryzysów, co pokazały doświadczenia pandemii, wojny w Ukrainie czy ostatniej powodzi w południowo-zachodniej Polsce. Znacznie rzadziej wykonują prace wolontariackie w organizacjach pozarządowych czy instytucjach. Rząd chce wzmocnić potencjał wolontariatu, proponując w ustawie jego nową definicję, a także ułatwić działalność organizacjom pozarządowym, pozwalając im uwzględniać pracę wolontariuszy jako wkład własny w realizowanych projektach.

2026 rok został ogłoszony przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych Międzynarodowym Rokiem Wolontariatu na rzecz Zrównoważonego Rozwoju. Związane z tym obchody w Polsce koordynuje Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego (NIW-CRSO).

– To ukłon wobec osób, które poświęcają i oddają za darmo swój czas, wiedzę i doświadczenie na rzecz innych, ale przede wszystkim zwrócenie uwagi na to, jak niezwykle istotny jest wolontariat. Widzieliśmy to w trakcie chociażby ostatnich kryzysów: pandemii, wojny w Ukrainie, ale też lokalnych powodzi czy braków w dostawie prądu. To właśnie wtedy lokalni liderzy angażują się w pomoc innym. Jest to również przypomnienie dla samorządowców, że obok nich znajduje się ogromny potencjał – ludzie, którzy dobrowolnie i bezpłatnie angażują się na rzecz swoich społeczności – mówi agencji Newseria Adriana Porowska, sekretarz stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.

Jak zauważa, Polacy najbardziej angażują się w wolontariat nieformalny, a mobilizują się w obliczu dużych i lokalnych kryzysów. Takie wnioski płyną również z raportu zawierającego syntezę wyników badań prowadzonych przez GUS i inne instytucje publiczne oraz firmy i instytuty badawcze „Wolontariat i aktywność społeczna w Polsce 2020–2024”, zrealizowanego na zlecenie NIW-CRSO. Dane GUS pokazują, że w I kwartale 2022 roku średnio 28,4 proc. mieszkańców Polski w wieku 15–89 lat choć raz zaangażowało się w wolontariat w ciągu miesiąca poprzedzającego badanie. Tuż po wybuchu pełnoskalowej wojny w Ukrainie zaangażowanie wzrosło do 37,1 proc.

GUS wskazuje, że na co dzień w Polsce dominuje wolontariat świadczony indywidualnie, w który angażuje się pięciokrotnie więcej osób niż w pracę wolontariacką w organizacjach lub instytucjach (26,5 proc. vs. 5 proc.). Z przytaczanych w raporcie NIW danych OECD i Eurostatu wynika, że pod względem wolontariatu nieformalnego Polska znajduje się powyżej średniej unijnej (ok. 14 proc.), ale w przypadku wolontariatu organizacyjnego jesteśmy znacznie poniżej średniej OECD (22 proc.). Autorzy przeglądu wskazują, że przyczyną może być preferencja nieformalnych form zaangażowania społecznego albo słabo rozwinięta kultura wolontariatu organizacyjnego.

– Pracujemy nad kilkoma zmianami ustawowymi, w tym w ustawie o pożytku publicznym. Chcemy wprost pokazać, że wolontariat to jest darmowa, dobrowolna praca, aby było to w definicji – wskazuje Adriana Porowska. 

Rząd chce wzmocnić rolę organizacji pozarządowych, czemu mają służyć dwie nowelizacje ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Jedna z nich, przyjęta już przez parlament i oczekująca na podpis prezydenta, ma m.in. ułatwić organizacjom pozarządowym dostęp do publicznego finansowania i ograniczyć formalności. Przy realizacji zadań publicznych nie będą one co do zasady musiały zapewniać własnego wkładu finansowego. Wystarczający będzie wkład osobowy, czyli np. praca wolontariuszy, lub rzeczowy. W drugiej nowelizacji rząd zaproponował m.in. wprowadzenie do ustawy definicji wolontariatu. Równocześnie trwają także prace nad przygotowaniem strategii rozwoju wolontariatu. Jak podkreśliła minister w KPRM podczas Kongresu Statystyki Polskiej zorganizowanego przez GUS, wolontariat to budowanie bezpieczeństwa państwa, a osoby zaangażowane, które potrafią działać na rzecz dobra wspólnego, budują odporność społeczną. 

Najczęściej wolontariuszki i wolontariusze angażują się z chęci pomagania innym, poczucia sensu i osobistej satysfakcji oraz przynależności do grupy. Z syntezy NIW-CRSO wynika, że wśród wskazywanych barier w angażowaniu się w wolontariat, szczególnie wśród młodzieży, zwykle wymieniany jest brak czasu, ale także brak zainteresowania, niechęć do systematycznego zaangażowania, negatywne doświadczenia oraz niedostateczna wiedza o możliwościach wolontariatu. Wiele osób deklaruje, że nie angażuje się w pomoc, bo nikt ich o nią nie prosił.

– Dzisiaj wolontariat z pewnością potrzebuje koordynatorów, czyli osób, które zaangażują się w to, aby przekazać ludziom, jak się mogą angażować. Ci koordynatorzy będą wsparciem dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego działających w poszczególnych tematach – wyjaśnia ekspertka.

Z danych GUS przytaczanych w raporcie NIW-CRSO wynika, że w 2022 roku Polacy najczęściej angażowali się w pomoc przyjaciołom, znajomym lub sąsiadom (22 proc.), rzadziej nieznajomym osobom (5,8 proc.) czy społecznościom lokalnym (1,9 proc.). Zadania realizowane przez wolontariuszy to najczęściej proste prace na rzecz najbliższego otoczenia (30,3 proc.): opłacanie rachunków, wykupywanie leków, robienie zakupów, zamiatanie, sprzątanie klatki schodowej, zbieranie, sortowanie i wyrzucanie śmieci oraz odśnieżanie. Prawie jedna czwarta wolontariuszy (23,3 proc.) wykonywała zadania o charakterze organizacyjnym (przede wszystkim organizowanie wystaw, imprez sportowych, zajęć taneczno-muzycznych). Podobny odsetek realizował zadania opiekuńcze obejmujące dzieci, osoby starsze i chore.

– Wolontariat, niezależnie od tego, czy zajmuje się tematyką osób starszych, czy osób młodych, z zaburzeniami psychicznymi, czy zwierzętami, czy przyrodą, ma swoją specyfikę i pewna grupa osób do niego przystępuje. Wolontariat w stosunku do osób starszych to przeciwdziałanie samotności poprzez aktywizację tych osób, aby mogły dalej wykorzystywać swoją wiedzę i doświadczenie na rzecz innych. To niezwykle ważna forma aktywizacji tych ludzi – mówi sekretarz stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.

Choć kobiece skoki narciarskie w Polsce stopniowo zyskują na znaczeniu, to jednak wciąż pozostają dyscypliną funkcjonującą na znacznie mniejszą skalę niż rywalizacja mężczyzn. Pola Bełtowska zwraca uwagę, że w kadrze są zaledwie dwie zawodniczki. Dużo skromniejsze jest też zaplecze szkoleniowe. Kibice oczekują z kolei natychmiastowych sukcesów, podczas gdy rozwój formy i osiąganie wysokich wyników wymagają czasu, cierpliwości oraz konsekwentnie realizowanego procesu treningowego.

Pola Bełtowska wspomina, że od dziecka lubiła aktywność fizyczną i sprawdzała swoje możliwości w różnych konkurencjach. W efekcie wybrała tę, która była najmniej popularna i stanowiła dla niej największe wyzwanie.

– Byłam dzieckiem, które trenowało wszystko. Dzięki moim rodzicom brałam udział w każdej dyscyplinie i skoki były jako ostatnie przez zawody podwórkowe. Byłam jedyną dziewczynką, która startowała w kategorii skoki narciarskie. I w sumie tak zostało, że przez 10 lat już to trenuję i dalej jestem – mówi agencji Newseria Pola Bełtowska.

Jej zdaniem jednak przez lata była to niedoceniana dyscyplina. Mało kobiet decydowało się, by spróbować swoich sił na skoczni narciarskiej.

– Teraz jest już coraz lepiej, natomiast w kadrze jesteśmy we dwie. Ania trenuje na Śląsku, ja w Zakopanem i obozy w sumie mamy wspólnie, a tak to trenujemy na miejscu u siebie – mówi.

Pola Bełtowska zauważa jednak, że poziom szkolenia skoczków i skoczkiń nieco się różni. Poza tym oczekiwania wobec sportowców rosną w zastraszającym tempie, a przecież sukces jest nie tylko efektem indywidualnych predyspozycji zawodnika, ale też szerokiego wsparcia na różnych płaszczyznach.

– U nas w sztabie jest tylko dwóch trenerów, u chłopaków jest dużo więcej, są też trenerzy motoryczni i tym podobne, a my jesteśmy tylko we dwie i jest dwóch trenerów, więc mamy mniejszą ekipę – mówi.

By osiągać dobre wyniki, trzeba więc dużo determinacji i cierpliwości, a w przypadku niepowodzenia łatwo paść ofiarą hejterów. Po słabszych występach na Zimowych Igrzyskach Olimpijskich Mediolan–Cortina 2026 Pola Bełtowska doświadczyła ogromnego hejtu w mediach społecznościowych. Sportsmenka nie ukrywa, że obraźliwe komentarze i wiadomości były dla niej bardzo bolesne.

– Było to bardzo ciężkie, nie spodziewałam się, że to będzie miało aż taką skalę. Najgorszy okres był jednak po zakończeniu sezonu – mówi.

Skoczkini zapewnia jednak, że nabrała już dystansu do tamtych przykrych wydarzeń. Teraz zamiast koncentrować się na niepowodzeniach, skupia się na treningach i przygotowaniach do następnych startów.

– Teraz już zaczęliśmy nowy sezon,  z nową szansą i już bez tamtych myśli. Ludzie oczekują od nas, że będziemy ciągle wygrywać i nie wiadomo, jakie wyniki będziemy miały, a to się wszystko nie weźmie ot tak, potrzeba czasu – dodaje.

Mimo sezonu wakacyjnego Pola Bełtowska nie zwalnia tempa i nadal szlifuje formę, bo ma świadomość, że sukces może odnieść tylko dzięki ciężkiej pracy i konsekwencji.

– Moje wakacje już minęły, może uda się jeszcze, że będę miała dwa tygodnie na jakiś wyjazd, ale to nic dłuższego nie planuję. Teraz mamy wyjazdy, obozy, więc na razie to mam w głowie – dodaje.

Segment składanych smartfonów, tzw. foldables, rozwija się znacznie szybciej niż klasycznych telefonów. Z przytaczanych przez firmę Counterpoint Research szacunków wynika, że w tym roku globalne dostawy urządzeń foldables mają wzrosnąć o 21 proc. Składane modele umacniają swoją pozycję w segmencie premium. Przedstawiciele firmy Samsung, odpowiadającej za stworzenie tej kategorii urządzeń, oceniają, że za dwa lata będą one stanowić 10 proc. sprzedaży smartfonów z wyższej półki w Polsce.

– Składane telefony, czyli kategoria foldables, zarówno w Polsce, jak i na świecie rośnie bardzo dynamicznie. Już teraz w Polsce stanowi ponad 2 proc. sprzedanych telefonów, a w kategorii premium – blisko 6 proc. Liczymy, że w ciągu kolejnych dwóch lat przekroczy 10 proc. udziału w części premium na rynku telefonów – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria Marcin Garbarczyk, VP Head of Mobile Experience w Samsung Electronics Polska.

Z przytaczanych przez firmę Counterpoint Research szacunków wynika, że w tym roku globalne dostawy urządzeń foldables mają wzrosnąć o 21 proc. w ujęciu rocznym. W ubiegłym roku osiągnęły one poziom 19,6 mln sztuk. Prognozy zakładają, że w 2028 roku wzrosną do 40,6 mln sztuk.

– Kategoria urządzeń składanych rośnie zdecydowanie szybciej niż reszta rynku z dwóch powodów. Po pierwsze, bardzo dynamicznie rośnie premium, czyli wszystkie urządzenia powyżej 600 euro w cenie detalicznej, a składane telefony należą do tej kategorii. Po drugie, rosną one szybciej niż cała kategoria premium ze względu na swoje funkcjonalności. Po rozłożeniu telefonu uzyskujemy zupełnie nowe funkcje i możliwości korzystania z treści, a po złożeniu mamy bardzo kompaktową formę, którą można schować do kieszeni czy torebki – podkreśla Marcin Garbarczyk.

Analizy GfK wskazują, że udział segmentu premium (powyżej 600 euro) w polskim rynku smartfonów wzrósł z 11 proc. w 2020 roku do 30 proc. w 2026 roku. Średnia cena smartfona sprzedawanego w Polsce niemal się podwoiła w ciągu ostatnich sześciu lat – z 290 euro w 2020 roku do 523 euro w 2026 roku.

– Samsung jest liderem kategorii foldables. Jako pierwsi wprowadziliśmy ją na rynek w 2019 roku i cały czas ją dynamicznie rozwijamy. W zeszłym roku, wprowadzając serię siódmą Z Fold, zdecydowanie zmieniliśmy produkt, bo stał się on znacznie smuklejszy – mówi VP Head of Mobile Experience w Samsung Electronics Polska.

Licząc najnowszą premierę, od 2019 roku Samsung wypuścił osiem generacji urządzeń i pozostaje kluczowym graczem w tej kategorii. Składają się na nią modele Flip (otwierane jak telefony z klapką) oraz Fold (otwierane jak książki). Modele typu Fold, dzięki większemu ekranowi, coraz częściej zastępują tablet lub dodatkowy monitor podczas pracy. 

– W tym roku wraz z serią ósmą do naszego line-upu wprowadzamy również trzeci produkt. Bardzo wierzymy, że ta nowa forma będzie dominująca i spotka się z największym zainteresowaniem konsumentów. Ona jest bardzo kompaktowa, po złożeniu paszportowa, a po rozłożeniu mamy format 4:3, który umożliwia na przykład wygodne oglądanie filmów – wyjaśnia Marcin Garbarczyk. – Telefony są smuklejsze i wydajniejsze, mają nowe procesory i większe pamięci. Wszystko po to, by jeszcze bardziej poprawić doświadczenie użytkownika.

Jak podkreśla, nowa propozycja kształtu składanych urządzeń to też nowy rozdział dla całej kategorii. Nowością składanych smartfonów ósmej generacji jest również zastosowana technologia wyświetlaczy – Flex Titanium dzięki użyciu dwóch tytanowych komponentów zwiększa trwałość i elastyczność wyświetlaczy, ograniczając widoczność zagięcia.

– Składane telefony to jest zupełnie inna liga, bo to jest bardzo wciągające narzędzie, które zmienia sposób, w jaki pracujemy na tych urządzeniach i w jaki z nich korzystamy – mówi Magda Sielachowicz-Nowakowska, Head of Marketing w Samsung Electronics Polska. – Możliwości, które drzemią w tych urządzeniach, powodują, że musimy się nauczyć trochę inaczej z nich korzystać. Chodzi o to, w jaki sposób na co dzień oglądamy, czytamy, rejestrujemy treści wideo, robimy i oglądamy zdjęcia. To jest coś zupełnie innego i jest to doceniane przez coraz większą rzeszę Polaków.

Jedną z głównych zalet składanych smartfonów jest większy ekran, który nie tylko ułatwia oglądanie filmów czy seriali, ale też pracę z dokumentami i arkuszami kalkulacyjnymi.

– Możesz też zupełnie inaczej rejestrować wideo, bo stawiasz  telefon i nagrywasz, chociażby prowadząc wywiad czy wideokonferencję – mówi Magda Sielachowicz-Nowakowska. – Polacy są super otwarci na wszelkie nowości technologiczne, takie jak na przykład sztuczna inteligencja w telefonach.

Samsung wdraża rozwiązania Galaxy AI od kilku generacji produktów, również w pełni w języku polskim. Jak podkreśla ekspertka, sztuczna inteligencja dla znaczącej części konsumentów, zwłaszcza młodszych, to obecnie jeden z głównych czynników decydujących o wyborze urządzenia.

– Jest chociażby funkcja Now nudge, która mówi: „nie umawiaj się na tę godzinę, ponieważ masz już spotkanie” albo „wyjdź z domu, ponieważ musisz zdążyć na pociąg lub samolot” – mówi szefowa marketingu w Samsung Electronics Polska. – Galaxy AI jest także przewagą składanych smartfonów w kontekście biznesowym, bo przykładowo pomaga redagować maile. Szczególnie gdy jesteśmy w biegu, a szybko musimy odpowiedzieć na coś ważnego, to mamy pomocnika, który nam coś zredaguje, nawet jeżeli potem to modyfikujemy.

Do 2035 roku liczba osób w wieku produkcyjnym w Polsce zmniejszy się o ok. 4 mln wobec 2024 roku – wynika z prognoz GUS. To oznacza, że problem niedoboru kadr może się pogłębiać, a już dziś 82 proc. firm z sektora MŚP ma trudności ze znalezieniem odpowiednich kandydatów do pracy. Zdaniem ekspertów odpowiedzią na te wyzwania może być zwiększenie inkluzywności w polskich przedsiębiorstwach i otwarcie się na grupy do tej pory zagrożone wykluczeniem. Z inicjatywy Związku Przedsiębiorców i Pracodawców (ZPP) powstała Koalicja „Inkluzywni w zatrudnianiu”​.

– Polskie firmy już teraz starają się być inkluzywne, natomiast jest jeszcze sporo do zrobienia. Przede wszystkim chcemy im uświadamiać, że inkluzywność po prostu się opłaca. To nie koszt, ale inwestycja. Jest bardzo wiele talentów na rynku pracy, które można angażować. Są to ludzie, którzy chcą i mogą pracować, mają do tego kompetencje, ale napotykają pewne bariery sprawiające, że nie podejmują pracy – mówi agencji Newseria Emilia Szczukowska, public affairs manager ze Związku Przedsiębiorców i Pracodawców.

Na rynku pracy funkcjonują grupy osób, których potencjał zawodowy pozostaje niewykorzystany. Mowa głównie o osobach z niepełnosprawnościami i chorobami przewlekłymi, doświadczających kryzysów zdrowia psychicznego czy osobach neuroróżnorodnych. To także rodzice wracający do pracy po urlopach macierzyńskich i wychowawczych, łączące na co dzień obowiązki zawodowe z opieką nad dziećmi lub bliskimi wymagającymi wsparcia. Wciąż niewykorzystywany jest również potencjał osób 50+ i seniorów. Eksperci wskazują, że przy pogłębiających się problemach demograficznych aktywizacja osób dotychczas słabiej obecnych na rynku pracy może się stać jednym z kluczowych sposobów łagodzenia niedoborów kadrowych.

– Wielu pracodawców nie wie o tym, ile na rynku pracy jest talentów, które doświadczają tak zwanych niewidzialnych niepełnosprawności. Chcemy pokazać im, że te osoby mają kompetencje i chcą pracować, a dostosowania, które trzeba zrobić, aby je zaangażować, są relatywnie niewielkie i mało kosztowne – wskazuje przedstawicielka ZPP.

Co czwarty ankietowany pracodawca w badaniu przeprowadzonym na zlecenie ZPP przyznaje, że nie jest świadomy potrzeb pracowników z chorobami przewlekłymi czy osób neuroróżnorodnych. 22 proc. respondentów wskazuje, że status rodzica małego dziecka może negatywnie wpływać na decyzję o zatrudnieniu, a dla 28 proc. przeszkodą w zatrudnieniu może być choroba przewlekła. Niemal co trzeci respondent przyznaje, że na negatywną decyzję rekrutacyjną może z kolei mieć wpływ neuroróżnorodność. 

– Firmy bardzo często deklarują inkluzywność, natomiast mają różne trudności z wdrażaniem jej w praktyce. Trzeba przyznać, że nie jest to takie proste, dlatego właśnie jako Koalicja „Inkluzywni w zatrudnianiu”​ proponujemy narzędzia, w których wsparłoby nas państwo, aby przedsiębiorstwom łatwiej było angażować osoby z grup wykluczonych – wyjaśnia Emilia Szczukowska. 

Na początku lipca br. ruszyła II edycja kampanii społecznej „Każdy Talent na Wagę Złota – Inkluzywni w zatrudnianiu”, której pomysłodawcą jest Związek Przedsiębiorców i Pracodawców. Jej celem jest zwiększenie aktywności zawodowej osób z grup wykluczonych, które napotykają bariery na rynku pracy. W ramach projektu powstała Koalicja „Inkluzywni w zatrudnianiu”, której głównym postulatem jest wprowadzenie Funduszu na rzecz Inkluzywności w Zatrudnianiu.

– Funkcjonowałby on w ramach Funduszu Pracy, a więc nie angażowałby nowych środków. Przedsiębiorcy mogliby z niego korzystać, by zwiększać dostępność miejsc pracy i zatrudniać osobę z tzw. niewidzialnymi niepełnosprawnościami i trudnościami – mówi ekspertka ZPP.

Proponowany mechanizm ma wspierać przedsiębiorców we wdrażaniu rozwiązań zwiększających dostępność miejsc pracy dla osób ze specyficznymi potrzebami oraz grup zagrożonych wykluczeniem zawodowym. Środki mogłyby zostać przeznaczone m.in. na dostosowanie stanowisk pracy, zakup technologii wspierających dostępność, szkolenia dla menedżerów i działów HR, audyty procesów rekrutacyjnych czy programy rozwoju kompetencji.  44 proc. przedsiębiorców w badaniu ZPP deklaruje, że dodatkowe wsparcie zwiększyłoby ich gotowość do zatrudniania rodziców małych dzieci, a ponad połowa wskazuje podobną gotowość w przypadku osób 50+.

– Skupiamy się na tym, aby połączyć wszystkie sektory, organizacje pozarządowe, administrację publiczną, naukę oraz przede wszystkim biznes i w ramach koalicji wspólnie działać na rzecz angażowania grup wykluczonych, zwiększania dostępności miejsc pracy. To się opłaca zarówno pracodawcom, jak i pracownikom – zapewnia Emilia Szczukowska.

Celem działań koalicji jest wypracowanie systemowych rozwiązań, które ułatwią przedsiębiorcom zatrudnianie osób z grup narażonych na wykluczenie i przyczynią się do budowania bardziej dostępnego i różnorodnego rynku pracy.  

– Trzeba sobie zadać pytanie, kim jest pracownik wykluczony. To jest pracownik, który źle się czuje w pracy na przykład ze względu na kolor skóry, przekonania czy choroby – podkreśla Agnieszka Leszczyńska, dyrektor generalna w firmie Angelini Pharma Polska, która jest partnerem strategicznym II edycji kampanii. – Firmy nie powinny nikogo wykluczać. Obojętnie czego to wykluczenie dotyczy – koloru skóry, wyznania czy jakichkolwiek preferencji. Pracownik musi mieć komfort, musi czuć bezpieczeństwo i musi być spełniony. Dzięki temu jest dobrym pracownikiem, zmotywowanym i wierzy, że firma również chce dla niego najlepiej, tak jak on sam.

– Największą efektywność, co pokazuje mnóstwo badań, mają różnorodne zespoły. Żeby one korzystały z tej różnorodności, każdy musi się czuć włączony – podkreśla Anita Rogalska, dyrektorka HR i członkini zarządu Provident Polska, partnera strategicznego II edycji kampanii. – Cała organizacja powinna dbać o przygotowanie do tego, żeby każdy pracownik czuł się w niej dobrze, mógł pracować i korzystać ze swoich możliwości. Menedżerowie stanowią tu bardzo istotną grupę. Wiele firm przygotowuje ich do zarządzania różnorodnością oraz zapobiegania wykluczeniu i dyskryminacji.

Wśród barier, które przedsiębiorcy wymieniają w kontekście zatrudniania osób ze specjalnymi potrzebami, znajdują się obawy związane z dyspozycyjnością oraz absencją pracownika (37 proc. odpowiedzi). Dla 17 proc. istotne są koszty związane z dostosowaniem miejsca pracy, a także brak wiedzy dotyczącej jego adaptacji. 14 proc. ankietowanych zwraca również uwagę na zbyt skomplikowane procedury i przepisy. 

– W polskiej legislacji na pewno jest wiele ustaw i zapisów, które zapobiegają wykluczeniu i dyskryminacji poszczególnych grup. Zmieniający się świat i oczekiwania powodują, że nie tylko firmy, ale i regulatorzy powinni się temu przyglądać i zmieniać ustawodawstwo w kierunku jeszcze większego włączania, zapobiegania wykluczaniu, ale też tworzenia nowych rozwiązań, dzięki którym każdy znajduje miejsce na rynku pracy – uważa Anita Rogalska.

Start II edycji kampanii ZPP jest też początkiem działalności Poselskiego Zespołu ds. Inkluzywności w Zatrudnieniu. To ponadpartyjna inicjatywa poselska, której zadaniem będzie opracowywanie rekomendacji legislacyjnych i systemowych pozwalających zwiększyć dostępność rynku pracy i lepiej wykorzystać potencjał osób pozostających dziś poza aktywnością zawodową.

– Czy rynek pracy w Polsce stanie się inkluzywny? Marzeniem wielu z nas jest to, żeby każda osoba, niezależnie od tego, skąd pochodzi, jakie ma predyspozycje i talenty, znalazła miejsce pracy i mogła się rozwijać – podkreśla dyrektorka HR i członkini zarządu Provident Polska. – Na pewno zmienia się całe otoczenie, oczekiwania, sposoby pracy. Dzięki takim rozwiązaniom jak praca zdalna pracuje bardzo wiele osób, które wcześniej były wykluczane, bo nie mogły dojechać do pracy.

W opinii aktorki teatr nie musi być zamknięty w czterech ścianach ani podporządkowany pełnej kontroli twórców. Kiedy spektakle wystawiane są na otwartej przestrzeni, natura i warunki atmosferyczne stają się niemal równorzędnym partnerem scenografii. Każdego wieczoru aktorom towarzyszy inne światło, czasem zachód słońca idealnie eksponuje scenę, a innym razem nad głowami widzów rozciągają się ciemne chmury. Katarzyna Kołeczek przyznaje, że taka forma grania wymaga od aktorów znacznie większej elastyczności. Nie wszystko bowiem da się przewidzieć czy zaplanować, potrzebna jest więc improwizacja.

W tegorocznej, jubileuszowej edycji projektu Szekspir w Parku bierze udział 40 aktorów i twórców. Widzowie mają okazję zobaczyć dwa dzieła mistrza ze Stratfordu: „Komedię omyłek” i „Wieczór Trzech Króli”. Katarzyna Kołeczek przyznaje, że w trakcie spektakli granych pod gołym niebem pogoda potrafi pomóc i dodać wyjątkowości, ale też i przeszkodzić.

– Na pogodę nie mamy wpływu i już to zaakceptowaliśmy, chociaż wcale nie było łatwo. Musimy śledzić radary pogodowe, ponieważ kiedy pada deszcz, nie możemy grać, bo mamy na sobie mikroporty i może dojść do zwarcia, więc jeżeli jest ulewa, przerywamy spektakl. Ale zdarzyło nam się w zeszłym roku tak, że zrobiliśmy półgodzinną przerwę, widownia przeczekała szybciutki deszcz pod drzewami i wróciliśmy do spektaklu z pełną mocą – mówi agencji Newseria Katarzyna Kołeczek.

Aktorka zaznacza, że ekipa jest przygotowana na różne warunki pogodowe i w razie ulewy czy burzy wszyscy mają bezpieczne schronienie.

– Mamy namioty techniczne, nie są to duże przestrzenie, raczej wszyscy stoimy ściśnięci jak sardynki, ale już się do tego przyzwyczailiśmy. Przyjmujemy tę pogodę z dobrodziejstwem inwentarza i gdy jest słońce, to gramy w słońcu, gdy pada troszeczkę deszczu, to też się nie obrażamy. To jest po prostu plener i może się różnie potoczyć. Czasami jesteśmy tak zaangażowani w sztukę, że dopiero gdy na widowni widzimy morze parasolek, orientujemy się, że pada – mówi.

Katarzyna Kołeczek podkreśla, że spektakle grane w plenerze mają zupełnie inny klimat niż te wystawiane na deskach teatru.

– Gra się trochę inaczej, ponieważ uwaga widza jest rozproszona. Dzieje się tu dużo rzeczy, a ludzie przychodzą w troszeczkę innym nastroju, są bardziej wyluzowani i nam też się udziela ta atmosfera. Oczywiście staramy się podać bardzo precyzyjnie tego Szekspira, ale jeżeli wydarzy się coś nieoczekiwanego czy są techniczne potknięcia, to przyjmujemy to, co jest – mówi.

W plenerze granica pomiędzy sceną i widownią staje się mniej wyraźna niż w tradycyjnym teatrze. Tym samym zmniejsza się dystans między aktorami i widzami.

– Przez te 2,5 godziny jesteśmy fajną jednością z widzami, którzy bardzo żywo reagują, jest dużo śmiechu, dużo wzruszeń, a także bardzo chętnie wchodzą z nami w interakcje. Kiedyś na przykład dziecko nam weszło na scenę, ale nie obrażamy się na to, po prostu wiemy, że tutaj tak jest i trzeba tylko zachować zasady BHP, żeby nikomu nic się nie stało – dodaje Katarzyna Kołeczek.

Każdego roku mieszkańcy Europy samodzielnie leczą ok. 1,2 mld drobnych dolegliwości, stosując leki bez recepty, co przynosi blisko 36,7 mld euro oszczędności rocznie. Sam system ochrony zdrowia w UE oszczędza na tym 26,3 mld euro, a w Polsce – 1 mld zł. Starzenie się społeczeństwa i jego rosnące potrzeby zdrowotne sprawiają, że takie podejście będzie zyskiwać na znaczeniu, ale potrzeba do tego podnoszenia kompetencji zdrowotnych pacjentów – przypominają eksperci z okazji Międzynarodowego Dnia Samoleczenia.

– Odpowiedzialne samoleczenie to element każdego nowoczesnego systemu opieki zdrowotnej. Oznacza to, że pacjent samodzielnie podejmuje decyzje o leczeniu drobnych dolegliwości przy użyciu leków bez recepty (OTC) – mówi w rozmowie z agencją Newseria Ewa Jankowska, prezeska PASMI – Polskiego Związku Producentów Leków Bez Recepty.

Samoleczenie jest elementem szerszej koncepcji samoopieki (self-care), którą Światowa Organizacja Zdrowia definiuje jako zdolność do zapobiegania chorobom, utrzymywania zdrowia oraz radzenia sobie z dolegliwościami. Według raportu Uczelni Łazarskiego „Rola samoleczenia w systemie opieki zorientowanym na wartość zdrowotną” w Unii Europejskiej każdego dnia ok. 3,3 mln drobnych dolegliwości zdrowotnych można leczyć przy użyciu leków OTC. To głównie infekcje wirusowe, ból gardła, kaszel, alergie, dolegliwości układu pokarmowego, bóle głowy czy niewielkie urazy. Bezpieczne samoleczenie dotyczy wyłącznie mniejszych dolegliwości, a w przypadku utrzymywania się lub nasilenia objawów konieczna jest konsultacja z lekarzem.

– Samoleczenie jest dzisiaj benefitem nie tylko dla pacjenta, ale również dla całego systemu opieki zdrowotnej – ocenia Łukasz Marynowski, country head Poland w Opella Healthcare, członek zarządu PASMI. – W obliczu starzejącego się społeczeństwa, rosnącej liczby pacjentów, ale też ograniczonych zasobów kadrowych to właśnie odpowiedzialne samoleczenie powinno być niezbędnym uzupełnieniem opieki medycznej. Pozwoli to efektywnie wykorzystać zasoby całego systemu ochrony zdrowia.

Według raportu AESGP Study „Self-Care in Europe: Economic and Social Impact on Individuals and Society” każde 1 euro wydane przez pacjenta na samoleczenie przynosi średnio 6,7 euro korzyści ekonomicznych – 4,6 euro dla systemu ochrony zdrowia oraz 2,1 euro dla gospodarki. Przytaczane w raporcie wyliczenia ekspertów szacują, że gdyby pacjenci zgłaszali się ze wszystkimi drobnymi dolegliwościami, w całej UE potrzebnych byłoby dodatkowo 120 tys. lekarzy pierwszego kontaktu lub obecna kadra musiałaby pracować dodatkowe 144 minuty dziennie. Większe wykorzystanie odpowiedzialnego samoleczenia mogłoby ograniczyć liczbę wizyt u lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej o kolejne 10–25 proc. i przynieść 17,6 mld euro oszczędności rocznie (12,5 mld dla systemu i 5,1 mld dla gospodarki).

W Polsce obecnie nieco ponad połowa drobnych dolegliwości leczona jest w ramach odpowiedzialnego samoleczenia, co pokazuje, że model ten odgrywa istotną rolę w funkcjonowaniu krajowego systemu ochrony zdrowia. Tak szerokie wykorzystanie samoleczenia wymaga jednak odpowiednich kompetencji zdrowotnych oraz świadomego i bezpiecznego stosowania produktów leczniczych dostępnych bez recepty.

– Kompetencje te buduje się poprzez uważne czytanie ulotek. Ważne również, aby w trakcie procesu samoleczenia obserwować reakcję organizmu i w przypadkach wątpliwych skonsultować się z farmaceutą i lekarzem – mówi Ewa Jankowska.

Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje, że kompetencje zdrowotne obejmują umiejętność wyszukiwania, rozumienia i wykorzystywania informacji dotyczących zdrowia przy podejmowaniu codziennych decyzji. Oznacza to m.in. umiejętność właściwego stosowania leków zgodnie z ulotką, rozpoznania objawów wymagających konsultacji z lekarzem oraz korzystania z wiedzy farmaceutów.

– Odpowiedzialne samoleczenie zaczyna się od rzetelnej i sprawdzonej wiedzy. Dzisiaj pacjenci mają bardzo szeroki dostęp do informacji i trudno jest dokonać wyboru pomiędzy faktem a niesprawdzoną poradą. Dlatego bardzo ważną rolę odgrywa środowisko medyczne – podkreśla Ewa Królikowska, dyrektor generalna Teva Pharmaceuticals Polska, członkini zarządu PASMI.

Jak wynika z przytoczonego w raporcie badania Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej, 62,5 proc. pacjentów jako główne źródło wiedzy o stosowanych lekach wskazuje lekarza. Również farmaceuci odgrywają ważną rolę w budowaniu ich kompetencji zdrowotnych i wspieraniu w bezpiecznym zażywaniu leków bez recepty. Właśnie promowaniu takich postaw służy obchodzony 24 lipca Międzynarodowy Dzień Samoleczenia.

– W tym dniu przypominamy, jak ważne społecznie jest odpowiednie stosowanie leków bez recepty. Symbol 24/7 oznacza, że o zdrowie powinniśmy dbać odpowiedzialnie przez całą dobę, siedem dni w tygodniu – podkreśla Ewa Jankowska.

Nowy kalkulator pomoże ojcom sprawdzić, jaki urlop przysługuje im w związku z narodzinami dziecka, do kiedy mogą z niego skorzystać i jakie dokumenty muszą złożyć do pracodawcy. Celem inicjatywy Fundacji Share the Care jest podniesienie świadomości rodziców dotyczącej urlopów rodzicielskich i ojcowskich, które nadal są często mylone. Przez to część uprawnień przepada.

– Kalkulator urlopowy na stronie Tatakiedyurlop.pl powstał, by pomóc rodzicom się dowiedzieć, do kiedy tata może skorzystać z urlopu ojcowskiego, a do kiedy z urlopu rodzicielskiego. W przepisach prawa pracy jest to bardzo skomplikowane i rodzice nadal mają problemy z rozróżnieniem tych dwóch świadczeń – mówi agencji Newseria Biznes Małgorzata Adamowicz z Fundacji Share the Care.

Kalkulator – uruchomiony w ramach projektu „Debata o roli partnerstwa w rodzinie w tworzeniu społeczeństwa równych szans”, finansowanego ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego – ma ułatwić rodzicom poruszanie się w przepisach dotyczących przysługujących im urlopów. Wystarczy wpisać datę urodzenia dziecka, a kalkulator pokaże termin wykorzystania urlopu ojcowskiego i rodzicielskiego. Na stronie Tatakiedyurlop.pl można także znaleźć podstawowe zasady dotyczące obu tych świadczeń i dokumenty, jakie należy złożyć u pracodawcy. 

– O ile świadomość urlopów dla mam jest, bo te świadczenia są z nami od zawsze, o tyle te dla tatów wciąż wydają się nowe i wciąż się mylą. Kalkulator urlopu ojcowskiego i rodzicielskiego może nam pomóc ograniczać błędy. Mamy tam wyszczególnione dwa różne świadczenia, więc już tym podnosimy świadomość, że urlop ojcowski i rodzicielski to nie to samo – wyjaśnia Marzena Pilarz-Herzyk, prawniczka i autorka bloga „Mama Prawniczka”. 

– Ten prosty kalkulator pomoże rodzicom zrozumieć zawiłości w prawie oraz wykorzystać i zaplanować czas z rodziną, żeby korzystali na tym i mama, która może wrócić do aktywności zawodowej, i tata, który może budować relacje z dzieckiem – dodaje Małgorzata Adamowicz. 

Z danych fundacji wynika, że nadal wielu mężczyzn nie wykorzystuje przysługującego im urlopu lub dowiaduje się o nim zbyt późno. Kalkulator i prowadzona kampania „Tata, kiedy urlop” mają pomóc ojcom nie tylko poznać swoje prawa, ale przede wszystkim z nich skorzystać.

– Ojcowie po urlopach rodzicielskich mówią, że to czas, który dał im niesamowitą przestrzeń na budowanie relacji z dzieckiem i lepsze poznawanie go w codzienności. Jak podkreślają, rozwój dziecka to nie film, który można przewinąć – mówi ekspertka Fundacji Share the Care.

W 2023 roku nowelizacja Kodeksu pracy, która wdrożyła unijną dyrektywę work–life balance, wydłużyła urlop rodzicielski do 41 tygodni w przypadku urodzenia się jednego dziecka, oraz do 43 tygodni w przypadku dwójki dzieci lub więcej jednocześnie. Z tej puli dziewięć tygodni to nieprzenoszalna część urlopu dla każdego z rodziców, czyli ojciec nie może ich „przekazać” matce, jeśli sam nie chce lub nie może z nich skorzystać.

Odsetek ojców na urlopie rodzicielskim systematycznie wzrasta. Zgodnie z danymi z ZUS w 2022 roku z urlopów rodzicielskich skorzystało tylko 3,7 tys. ojców, a na koniec 2025 roku było ich już 57 tys., czyli 24 proc. uprawnionych. Te liczby nadal rosną. W pierwszej połowie 2026 roku to już prawie 33 tys. ojców. 

Ojcom przysługuje również dwutygodniowy urlop ojcowski. Mogą go wziąć na raz lub rozłożyć na dwie części, po siedem dni każda, i trzeba go wykorzystać do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia. Wniosek do pracodawcy składany jest z siedmiodniowym wyprzedzeniem. 

– Martwi nas to, że spada odsetek ojców na urlopach ojcowskich. W 2025 roku skorzystało z nich 58 proc. ojców, natomiast rok wcześniej 64 proc., mimo że jest to urlop w 100 proc. płatny. To kolejny argument za tym, że jest wiele niejasności odnośnie do urlopów dla ojców – mówi Małgorzata Adamowicz.

– Z jednej strony przepisy są jednoznaczne, czyli mamy dwutygodniowy urlop ojcowski do 12. miesiąca życia dziecka, z drugiej – urlop rodzicielski, w szczególności ojcowie mogą korzystać z nieprzenoszalnych dziewięciu tygodni. Natomiast jeżeli wejdziemy w szczegóły, to te regulacje mogą być bardziej skomplikowane w odbiorze, szczególnie przez samych pracowników, ale sporadycznie mamy też informację od działów zajmujących się kadrami i płacami w firmach, że również one mają pewne problemy z zastosowaniem tych przepisów – podkreśla Robert Lisicki, dyrektor Departamentu Pracy w Konfederacji Lewiatan. 

Fundacja Share the Care zachęca samorządy do włączenia się w kampanię informacyjną „Tata, kiedy urlop”, bo jak przekonuje, przyczyni się to do poprawy jakości życia rodzin i wspierania budowania społeczeństwa równych szans.

– Gminom zależy na jakości życia mieszkańców, ale również na zwiększaniu dzietności, a wspieranie partnerskiego modelu rodziny jest jednym z jej elementów. Samorządy mają bezpośredni kontakt z rodzicami, z przyszłymi rodzicami w instytucjach miejskich, w żłobkach, placówkach medycznych oraz swoich kanałach informacyjnych. Mogą w prosty sposób bezpłatnie wykorzystać materiały stworzone przez nas, dodawać swoje logo i promować tę akcję w swoich gminach – wyjaśnia Małgorzata Adamowicz.

Wakacje w pełni, część europosłów ma już szczegółowo zaplanowane letnie wyjazdy, natomiast inni wciąż pozostawiają sobie przestrzeń na spontaniczne decyzje. Wśród planów urlopowych są zarówno zagraniczne podróże, jak i wczasy w Polsce. Wszyscy rozmówcy agencji Newseria zgodnie jednak przyznają, że niezależnie od tego, w jakim miejscu będą wypoczywać, chcą znaleźć czas na ulubioną aktywność fizyczną, czas z rodziną i wytchnienie od polityki.

– Odkąd jestem w Brukseli, moje wakacje planuje żona. Przyjeżdżam do domu i dowiaduję się, gdzie będę nosił walizki, dokąd są kupione bilety i komu mam towarzyszyć, w tym wypadku rodzinie. I ta decyzja zapadła w ten sposób. Niedawno dowiedziałem się, że lecimy na Riwierę Turecką, więc po raz pierwszy będę odpoczywał na wakacjach w Turcji. Z książką, bez komputera – mówi agencji Newseria Bogdan Rzońca, poseł do Parlamentu Europejskiego z Prawa i Sprawiedliwości.

Konkretnych planów nie mają na razie Krzysztof Hetman i Adam Bielan.

– Nie mam jeszcze żadnych planów, natomiast lubię spędzać czas aktywnie. Moja ulubiona aktywność to żeglarstwo, najpiękniejszy sport na świecie – mówi Krzysztof Hetman, poseł do Parlamentu Europejskiego z PSL.

– Jeszcze nie mam dokładnych planów, pewnie spędzę trochę czasu na moich ulubionych Mazurach, ale jeszcze muszę z żoną dokładnie to skonsultować. Chcę nadrobić lektury, ale nie potrafię usiedzieć dłużej niż dwa–trzy dni w jednym miejscu, więc pewnie wypoczynek będzie aktywny. Lubię uprawiać rozmaite sporty, latem szczególnie kolarstwo – mówi Adam Bielan, poseł do Parlamentu Europejskiego z Prawa i Sprawiedliwości.

Z kolei europoseł Konfederacji Tomasz Buczek nie planuje żadnych zagranicznych wojaży. Zamierza zostać w domu, trochę popracować i nadrobić pewne zaległości.

– W sierpniu będę odpoczywał w domu na Podkarpaciu. Będzie jednak aktywnie, bo mam zaplanowanych kilka remontowych inicjatyw w obrębie mojego podwórka, muszę zrobić mały remont wiaty garażowej – mówi.

W rodzinnych stronach zostaje również europoseł PiS-u Piotr Müller.

– Będę na swoim rodzinnym Pomorzu, bo tam jest dużo atrakcji. Lubię polskie morze ze względu na piaszczyste plaże. Ze Słupska do Ustki mam jakieś 20 minut drogi. Bardzo też lubię Kaszuby, bo jest tam najwięcej jezior w Polsce. Jest wiele przystani, a ja lubię pływać na kajakach i na rowerach wodnych. Uważam jednak, żeby się za bardzo nie spalić na słońcu. W tych okolicznościach będzie okazja do zdystansowania się troszkę od tego wszystkiego  – mówi.

Z kolei Mirosława Nykiel z Koalicji Obywatelskiej podzieli urlop na dwie części.

– Pierwszy wolny tydzień poświęcę na moją coroczną jogę na Mazurach. Joga towarzyszy mi już od dwudziestu paru lat, zawsze wyjeżdżamy grupą na praktykę w różne miejsca, żeby pobyć wśród natury i odizolować się od codziennego szaleństwa. Natomiast w drugim tygodniu postaram się zebrać dwie rodziny moich dzieci i razem chcemy po raz pierwszy udać się do Toskanii, żeby trochę pozwiedzać. Mam nadzieję, że upał nam nie przeszkodzi i będziemy się tam dobrze bawić – mówi.

Zabawę na razie odkłada na bok Jacek Ozdoba. Europoseł z PiS chce wykorzystać wakacje na wzmożoną aktywność w swoim okręgu wyborczym.

– Moje plany wakacyjne to na pewno uczestnictwo w różnych imprezach w okręgu, ale jeszcze o niektórych nie mogę mówić, bo to się łączy z działaniami politycznymi. Lubię odpoczywać w pracy, nawet żona to akceptuje, więc nie jest tak źle. Jeśli czas pozwoli, to będę chciał wyskoczyć do Irlandii, bo jest chłodna, a ja lubię niskie temperatury. Bardzo podobają mi się klify, wrzosowiska, otoczenie, dużo wody, świeże powietrze, no i ta mgła, która rano jest mroczna, ale też przy okazji ciekawa – mówi.

Z kolei Michał Szczerba z Koalicji Obywatelskiej stawia na różnorodny wypoczynek.

– U mnie plany wakacyjne są bardzo zróżnicowane – trochę muzyczne, festiwal w Otwocku, pewnie też wypad nad Świder, ale też wakacje europejskie, warto zostawiać swoje pieniądze w Unii Europejskiej, a nie szukać atrakcji poza nią. Oprócz tego sport, basen, książka i zwiedzanie, bo lubię europejskie zabytki poznawać, doświadczać i cieszyć się ładnymi widokami przyrody – mówi.

Michał Wawrykiewicz również nie zamierza się nudzić. Stara się jednak niczego wcześniej nie planować, tylko działać spontanicznie.

– Lubię podróżować w sposób ad hoc, niezaplanowany i oczywiście po Europie, najprawdopodobniej w okolicach Morza Śródziemnego. Zdecydowanie aktywnie, będę się przemieszczał z miejsca na miejsce, najbardziej lubię kempingi. Zawsze biorę ze sobą rowery, dużo pływam, lubię żeglarstwo, więc na pewno w wakacje nie będę leżał, ale też odpoczynek z książką jest jak najbardziej pożądany. Naładowanie baterii jest ogromnie potrzebne, żeby wrócić we wrześniu z dobrą energią do pracy – dodaje Michał Wawrykiewicz, poseł do Parlamentu Europejskiego z Koalicji Obywatelskiej.

W Polsce tylko 14 proc. pracujących osób powyżej 50. roku życia odczuwa satysfakcję z pracy – wynika z dziewiątej edycji badania SHARE. To może wpływać na ich dalszą aktywność zawodową. Badacze podkreślają bowiem, że w krajach, w których jest więcej osób niezadowolonych z pracy, wskaźniki zatrudnienia w starszych grupach wiekowych są niższe. To ważny sygnał dla polityków i firm, które przez zmiany demograficzne w kolejnych dekadach zmierzą się z coraz większymi problemami kadrowymi.

– W badaniu SHARE badamy różne aspekty satysfakcji z pracy osób w wieku 50 lat lub więcej: czy praca jest wymagająca fizycznie, czy czują presję czasu, czy są zadowoleni z możliwości rozwoju i wynagrodzenia, czy mają szanse awansu, czy czują, że mają wsparcie pracowników i autonomię w wykonywaniu pracy. We wszystkich krajach, które badamy, czyli w Izraelu i 27 krajach w Europie, ok. 20 proc. osób jest naprawdę zadowolonych z pracy – mówi agencji Newseria dr hab. Agnieszka Chłoń-Domińczak, prof. SGH, przewodnicząca Rządowej Rady Ludnościowej i liderka krajowej grupy badawczej SHARE.

W badaniu, opartym na danych z dziewiątej edycji SHARE („Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe”, 2021–2022), wśród ponad 4,8 tys. respondentów aktywnych zawodowo zidentyfikowano cztery grupy pracowników 50+. Największą stanowiły osoby niezadowolone (27 proc.), a następnie zmęczone fizycznie (26,8 proc.) oraz zniechęcone (25,2 proc.). Oznacza to, że ok. 80 proc. pracowników w wieku 50 lat i więcej odczuwa ograniczoną satysfakcję z pracy, choć z różnych powodów.

W badaniu stwierdzono istotne zróżnicowanie między poszczególnymi krajami. Z danych, przedstawianych podczas VI Kongresu Statystyki Polskiej, wynika, że w Polsce nieco ponad 14 proc. osób deklaruje satysfakcję z pracy. Dla porównania w Szwajcarii to 42 proc. badanych. Do grupy osób odczuwających zmęczenie fizyczne zakwalifikowano prawie 38 proc. pracujących Polaków powyżej 50. roku życia, do grupy niezadowolonych – prawie 30 proc., a zniechęconych – 18,2 proc.

– Wśród Polaków osób niezadowolonych jest więcej niż przeciętnie w Europie. Mamy dosyć dużą grupę osób, które czują się fizycznie zmęczone wykonywaną pracą. W innych krajach wygląda to bardzo różnie. Kraje skandynawskie mają największy odsetek pracowników zadowolonych z pracy. Z kolei Europa Środkowa i Wschodnia, ale także Europa Południowa to miejsca, gdzie osób zadowolonych jest najmniej – wymienia liderka krajowej grupy badawczej SHARE.

Jak podkreśla, na podstawie innych badań można przypuszczać, że częściowo wynika to z tego, że Polacy pracują więcej niż przedstawiciele innych narodów. Z danych Eurostatu wynika, że w 2025 roku nasz tydzień pracy liczył średnio 38,7 godzin. Taki sam rezultat odnotowali Bułgarzy, a dłużej od nas pracowali tylko Grecy (39,6 godzin). Średnia dla całej UE to niecałe 36 godzin w tygodniu. Najkrótsze godziny pracy odnotowano w Holandii (31,9), Niemczech i Danii (33,9) oraz Austrii (34).

– Nie mamy kultury godzenia pracy i życia rodzinnego, nie mamy modeli typu flexicurity [model łączący elastyczność rynku pracy i ochrony socjalnej – red.], które wdrażają chociażby kraje skandynawskie. Mamy też trochę inny profil, jeżeli chodzi o wykształcenie, strukturę rynku pracy – to wszystko należy uwzględnić, kiedy interpretujemy wyniki – mówi prof. Agnieszka Chłoń-Domińczak.

Dziewiąta edycja badania została przeprowadzona w latach 2021–2022, więc uwzględniono w niej również zmiany na rynku pracy wywołane pandemią. Badacze podkreślają, że zakłócenia pracy spowodowane lockdownami miały ograniczony wpływ na odczuwaną satysfakcję z pracy, ale praca zdalna zmniejszyła odsetek w grupie zmęczonych fizycznie.

– Staraliśmy się też popatrzeć na to, jak cechy indywidualne jak wykształcenie czy płeć wpływają na satysfakcję z pracy. Widać, że osoby lepiej wykształcone generalnie mają większe poczucie satysfakcji. Różnice płci nie są duże, ale kobiety częściej czują zniechęcenie – mówi liderka krajowej grupy badawczej SHARE.

Eksperci podkreślają, że satysfakcja z pracy jest kluczowym czynnikiem decydującym o kontynuowaniu zatrudnienia przez osoby 50+. Szczególnie dotyczy to osób, które nabywają już praw do emerytury. Badanie CBOS „Aktywność zawodowa osób starszych” wskazuje, że niemal co piąta osoba otrzymująca emeryturę pozostaje aktywna zawodowo. 63 proc. z nich planuje pozostać na rynku pracy tak długo, jak to będzie możliwe. Wśród najważniejszych motywatorów wymieniają właśnie odczuwaną satysfakcję z pracy.

– W krajach, gdzie jest więcej osób zadowolonych z pracy, są wyższe wskaźniki zatrudnienia wśród osób w grupie 55–64 lat. I odwrotnie, tam, gdzie mamy mniej zadowolonych z pracy, jest też mniej osób, które pracują – i to jest jeszcze silniejszy związek. W związku z tym widać bardzo wyraźnie, jak ogromne znaczenie ma budowanie odpowiedniej jakości i warunków pracy. Chodzi o to, jak rozkładać zadania, żeby nie było presji czasu, jak dawać ludziom autonomię wykonywania pracy, jak doceniać ich pracę i budować sieci społeczne – wymienia prof. Agnieszka Chłoń-Domińczak.

To ważny wniosek dla pracodawców, ale też instytucji kształtujących politykę rynku pracy. Poprawa warunków pracy, w tym np. ograniczenie obciążenia fizycznego oraz wzmocnienie bezpieczeństwa zatrudnienia, może stanowić jej istotny element.

– Warto myśleć o tym, jak ukierunkować różnego rodzaju instrumenty, które wspierają budowanie satysfakcji z pracy pracowników, chociażby wykorzystanie funduszu szkoleniowego, ale także narzędzia dostępne w urzędach pracy, programy finansowane z Europejskiego Funduszu Społecznego czy tworzenie odpowiednich warunków pracy, tu wspomnę o Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych i środkach na prewencję, na tworzenie rozwiązań, które wspierają bezpieczne, wysoko jakościowe miejsca pracy – podkreśla ekspertka.

Zachęcanie do dłuższej aktywności zawodowej jest koniecznością ze względu na tempo starzenia się społeczeństwa i kurczenia siły roboczej. Główny Urząd Statystyczny podaje, że w 2024 roku osoby powyżej 60. roku życia stanowiły 26,6 proc. polskiego społeczeństwa. Według prognoz w 2050 roku odsetek ten wzrośnie do 37 proc. Badanie CBOS „Wyobrażenia dotyczące własnej starości” z maja 2026 roku wskazuje, że ośmiu na 10 ankietowanych poniżej 60. roku życia spodziewa się, że w starszym wieku będzie się utrzymywać z emerytury. Większość (ok. 60 proc.) zakłada, że będzie wówczas pracować zarobkowo, przynajmniej dorywczo.

– Pracowników 50+ na rynku pracy będzie coraz więcej, więc warto dbać o te osoby. Od nich w dużym stopniu zależy przyszłość naszego rynku pracy – podsumowuje prof. Agnieszka Chłoń-Domińczak.

Od dekady projekt Szekspir w Parku udowadnia, że teatr nie potrzebuje zamkniętych teatralnych sal i czerwonych foteli. Widzowie przychodzą z kocami, siadają na trawie i odkrywają, że teatr jest także dla nich, a klasyka może być zarówno poruszająca, jak i zabawna. Bartłomiej Kasprzykowski nie kryje dumy z tego, że to wydarzenie stało się jedną z najbardziej rozpoznawalnych letnich tradycji kulturalnych stolicy i niezmiennie cieszy się dużym zainteresowaniem ze strony widzów. W jubileuszowej edycji twórcy proponują „Komedię omyłek” oraz „Wieczór Trzech Króli”​.

Blisko pół miliona widzów, sześć zrealizowanych produkcji, 10 lat obecności na teatralnej mapie stolicy i niezliczone letnie wieczory spędzone pod gołym niebem. Szekspir w Parku powrócił do Wilanowa z jubileuszową edycją, a na afiszu znajdują się dwie komedie mistrza ze Stratfordu – "Komedia omyłek" i "Wieczór Trzech Króli". Oba teksty łączy jeden z ulubionych motywów Williama Szekspira – bliźnięta i wynikające z ich obecności pomyłki, nieporozumienia oraz komiczne zwroty akcji. Motyw ten nie był zresztą przypadkowy. Sam William Szekspir był bowiem ojcem bliźniąt Hamneta i Judith.

– Aż trudno uwierzyć, że to już 10 lat minęło, że już tyle projektów za nami. Szekspir w Parku ma tę genialną funkcję, że przybliża ludziom klasyczny repertuar w przystępny sposób. To uniwersalna wyspa w przestrzeni i czasie, gdzie każdy usłyszy bicie swojego serca, bo Szekspir był takim spryciarzem, że pisał o świecie, patrząc przez pryzmat człowieka, i dzięki temu ten świat zawsze jest tak samo nam bliski. Szekspir jest ciągle aktualny właśnie przez to, że patrzymy oczami, duszą, sercem człowieka, którego widzimy na scenie, i to jest uniwersalne – mówi agencji Newseria Bartłomiej Kasprzykowski.

Ten projekt czerpie z tradycji teatru elżbietańskiego, otwartego, dostępnego i bliskiego publiczności. Tak jak za czasów samego Szekspira, spektakle są grane pod gołym niebem, a granica pomiędzy sceną i widownią staje się mniej wyraźna. To teatr dla wszystkich – zarówno dla wiernych miłośników klasyki, jak i osób, które spotykają się z tą twórczością po raz pierwszy.

– Generalnie ta forma grania Szekspira daje wolność od zadęcia, tu nie ma tyle sacrum jak w teatrze tradycyjnym, pudełkowym, tutaj nie ma mocnego rozgraniczenia pomiędzy sacrum a profanum, tylko jesteśmy wszyscy razem i nikomu nie przeszkadzają niezaplanowane, nieprzewidziane sytuacje. Są one nawet przyjmowane przez ludzi niezwykle entuzjastycznie – mówi.

Aktor zaznacza, że mierzenie się z Szekspirem jest dla niego niezwykle ekscytującym zadaniem, bo znalazł on pewien klucz do jego twórczości.

– Szekspir to jest łatwy repertuar wtedy, kiedy się mu zaufa, bo on jest świetnym reżyserem i przewodnikiem. Jeżeli natomiast ktoś próbuje z nim konkurować, to wtedy jest trudnym przeciwnikiem. Dlatego to od nas zależy, jaką ścieżkę dostępu do niego wybierzemy. My tutaj wybieramy spacer i podróż z nim, nie przeciw niemu – tłumaczy.

Jego zdaniem ponadczasowe dzieła Szekspira doskonale sprawdzają się nie tylko na deskach teatru, ale również w plenerze, gdzie przyroda staje się częścią scenografii.

– W ogóle jest coś wspólnego pomiędzy przyrodą a Szekspirem, on bardzo mocno wpisuje ją w swoje teksty i ona staje się scenografią tego, co się dzieje. Zresztą sam The Globe, w którym powstawały pierwsze sztuki Szekspira, powstawał z dziurą nad głowami, z dostępem do powietrza, gdzie zaglądało słońce, a czasami też księżyc. I to się okazuje być kluczem do tej dawno zapomnianej furtki, za którą jest prawdziwy ogród tajemnicy – mówi Bartłomiej Kasprzykowski.

Spektakle grane w plenerze wiążą się jednak z różnymi niespodziankami.

– Szekspir w Parku przysparza nam różnego rodzaju przygód, chociażby pogoda potrafi nam przerwać spektakl. Zdarzało się, że prawie nam zerwało namioty, a dróżkami Wilanowa płynęły potoki i musieliśmy uciekać, żeby nam nie zabrało scenografii, rekwizytów i kostiumów. Zdarza się też, że dzieci wbiegają nam na scenę albo czasami widz usiądzie blisko nas, bo nie ma już innego miejsca i trzeba go ograć jako nowego kolegę aktora. Bywa też tak, że lądują na nas chrząszcze i gramy z nimi. Kiedy więc dzieje się coś niespodziewanego, przydaje się umiejętność improwizacji  – mówi.

Wilanów od wieków jest związany z kulturą i teatrem. Już za czasów Jana III Sobieskiego i królowej Marysieńki organizowano tu przedstawienia teatralne, a życie artystyczne stanowiło ważny element funkcjonowania królewskiego dworu.

Zmiana klimatu i związane z nią zanieczyszczenia powietrza, wody i gleby, fale upałów, narastający hałas i choroby klimatozależne to jedne z najpoważniejszych zagrożeń dla zdrowia publicznego w Europie. Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) 20–25 proc. wszystkich chorób na Starym Kontynencie wynika z czynników środowiskowych. Przedstawiciele sektora zdrowia w Polsce podkreślają, że niezwykle ważne są działania na rzecz poprawy stanu środowiska i bioróżnorodności, ale także budowanie świadomości społecznej.

– Zmiany klimatu wpływają na zdrowie ludzi na całym świecie. W Polsce również możemy to odczuwać. Przede wszystkim są to różnego rodzaju anomalie, począwszy od ekstremalnych upałów, poprzez nagłe powodzie, po zmiany kwitnienia roślin – mówi agencji Newseria Joanna Węgrzynowska, pełnomocniczka zarządu ds. ESG w LUX MED.

WHO podkreśla, że zmiany klimatyczne wpływają na ludzkie życie na wiele sposobów. Zagrażają one czynnikom niezbędnym dla zdrowia, np. czystemu powietrzu, wodzie pitnej, zaopatrzeniu w żywność i bezpiecznemu schronieniu. Wzrost temperatur sprzyja rozprzestrzenianiu się chorób klimatozależnych. WHO szacuje, że w latach 2030–2050 zmiana klimatu przyczyni się do ok. 250 tys. dodatkowych zgonów rocznie z powodu m.in. niedożywienia, malarii czy stresu cieplnego. Z kolei bezpośrednie koszty szkód zdrowotnych wyniosą 2–4 mld dol. rocznie do 2030 roku.

Jak zaznacza WHO, że ponad 200 tys. osób w całej Europie zmarło z powodu upałów w ciągu ostatnich czterech lat. W samym 2024 roku liczbę zgonów oszacowano  na blisko 63 tys. w Europie – wynika z trzeciej edycji raportu opublikowanego przez tygodnik „Lancet” w ramach projektu Lancet Countdown.

– Fale gorąca bardzo mocno wpływają przede wszystkim na dzieci, osoby starsze i te, które mają problemy z układem krążenia. Z kolei gorsza jakość powietrza przekłada się na choroby górnych dróg oddechowych czy nowotwory – tłumaczy Joanna Węgrzynowska.

Z danych Europejskiej Agencji Środowiska (EEA) wynika, że w 2023 roku długotrwałe narażenie na pył zawieszony, ozon i dwutlenek azotu w stężeniach przekraczających zalecenia WHO przyczyniło się odpowiednio do 206 tys., 71 tys. i 56 tys. przedwczesnych zgonów w Europie. Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że zanieczyszczenie powietrza przyczynia się w sumie do ok. 7 mln zgonów rocznie na całym świecie, w tym do ok. 46 tys. w Polsce. 

– Zmiany schematów kwitnienia roślin mogą się na przykład przejawiać w ten sposób, że okres kwitnienia się przedłuża i wtedy cierpią alergicy – wyjaśnia ekspertka LUX MED. – Mówi się też o zjawisku tzw. depresji klimatycznej. Osoby, które w perspektywie czasu widzą te zmiany, zauważają, że niestety z roku na rok wygląda to coraz gorzej, czują lęk o to, jak będzie wyglądać przyszłość.

W maju paneuropejska Komisja WHO ds. Klimatu i Zdrowia wezwała do formalnego uznania zmiany klimatu jako rosnącego zagrożenia dla bezpieczeństwa zdrowotnego. Jak podkreślili jej przedstawiciele, przepisy nie nadążają za skalą kryzysu, a brak formalnych narzędzi powoduje, że rządy nie traktują tego zagrożenia wystarczająco poważnie. Wezwano również do transformacji systemów opieki zdrowotnej, by były odporniejsze na zmianę klimatu i same w mniejszym stopniu się do niej przyczyniały.

Wpływ klimatu na zdrowie społeczeństwa oznacza także szereg wyzwań dla systemu ochrony zdrowia. Jest też powodem, dla którego firmy z tej branży angażują się w ten obszar działalności.

– Sektor ochrony zdrowia może odegrać bardzo dużą rolę w budowaniu świadomości, przede wszystkim zdrowotnej, w edukacji na temat tego, że zdrowie ludzi jest związane z tym, w jakim środowisku przebywają. Między innymi też z tych pobudek powstał Kongres Zdrowe Miasta, który ma pokazać, jakie aspekty bezpośredniego otoczenia wpływają na zdrowie – tłumaczy przedstawicielka LUX MED. – Trudno sobie wyobrazić, że w miastach, w których nie ma parków, zieleni, gdzie jakość powietrza jest kiepska, mogą żyć zdrowi ludzie, żyć długo i szczęśliwie.

Raport EEA wskazuje, że w zależności od rodzaju zanieczyszczenia 56–95 proc. mieszkańców europejskich miast jest narażonych na stężenia przekraczające bezpieczne poziomy, zgodnie z wytycznymi Światowej Organizacji Zdrowia dotyczącymi jakości powietrza z 2021 roku.

– Podejmujemy różnorakie działania, które wspierają różnorodność w miastach i poza nimi.  Naszym flagowym projektem jest idea Zdrowe Miasta. To działania na rzecz wsparcia i zachęcania do aktywności fizycznej, m.in. przez wyzwanie Healthy Cities, w którym zachęcamy ludzi do robienia minimum 6 tys. kroków dziennie – podkreśla Joanna Węgrzynowska. – Drugim filarem są działania środowiskowe.

W ramach wyzwania Healthy Cities uczestnicy przez cały czerwiec mogli „wychodzić” środki dla swojego miasta na zazielenianie przestrzeni. Część budżetu trafia na projekty regeneracyjne na torfowiskach. Uczestnicy wykonali w sumie 5,5 mld kroków, czyli 4,4 mln km. 

– Innym badaniem, które może dać bardzo dużo wskazówek, a w zasadzie jest praktycznym narzędziem dla samorządów i mieszkańców miast w kontekście zdrowia i klimatu, jest Indeks Zdrowych Miast. W tym roku piąty raz będziemy go przygotowywać wraz ze Szkołą Główną Handlową – zaznacza przedstawicielka LUX MED. – Eksperci SGH badają blisko 70 różnych wskaźników zdrowego miasta, czyli m.in. jakość powietrza, ścieżki rowerowe, ilości ścieków i zanieczyszczeń. To bardzo różnorodne aspekty, które są monitorowane co roku.

Przytaczane w ostatnim raporcie statystyki wskazują na postęp miast w różnych obszarach związanych ze środowiskiem. Przykładowo w 2024 roku po raz kolejny spadło średnioroczne stężenie cząsteczek PM10 w powietrzu, składających się na smog, i po raz pierwszy w historii badania obniżyło się w analizowanych miastach poniżej 20 μg/m³. Zmniejszyło się także zanieczyszczenie ścieków generowanych przez zakłady przemysłowe położone na terenach miast. Wzrósł za to odsetek odpadów zbieranych selektywnie. Różnice między miastami w przypadku większości wskaźników środowiskowych zmalały, co pokazuje to, że konsekwentnie dążą do poprawy jakości środowiska naturalnego.

Miasta stawiają też na zielony transport i w większości z nich rośnie liczba kilometrów ścieżek rowerowych. Jednocześnie – jak wskazują autorzy raportu – presja związana z rozwojem zabudowy mieszkaniowej sprawia, że powierzchnia terenów zielonych utrzymała się na poziomie zbliżonym do poprzednich edycji badania.

Prezenterka uważa, że zdrowie zaczyna się od codziennych wyborów, a nie od restrykcyjnych diet. W odżywianiu kluczowe są proporcje, dobór odpowiednich produktów i konsekwencja. To dla niej nie tylko sposób na utrzymanie sylwetki, ale przede wszystkim inwestycja w sprawność organizmu, dobrą kondycję psychiczną oraz zachowanie energii na długie lata. Zdaniem Beaty Tadli nawet kuchnia kojarzona z wysoką kalorycznością nie musi stać w sprzeczności ze zdrowym stylem życia, jeśli stanowi jedynie urozmaicenie codziennego jadłospisu, a nie jego podstawę.

– Uwielbiam włoską kuchnię za jej bogactwo, za kolory, za oliwę, bo przecież oliwa to jest lekarstwo na długowieczność. Natomiast nie wszystko wybieram z włoskiej kuchni, raczej warzywa, to, co kolorowe, owoce morza i guilty pleasure pod tytułem panna cotta z truskawkami – mówi w rozmowie z agencją Newseria Beata Tadla podczas otwarcia restauracji włoskiej L’Osteria w warszawskiej Elektrowni Powiśle..

Prezenterka ma jednak świadomość, że włoska kuchnia jest kaloryczna, dlatego stawia przede wszystkim na degustację i mniejsze porcje.

– Nie sięgam po włoską kuchnię bardzo często, więc jeśli raz na jakiś czas zjem makaron z borowikami albo z truflą czy też czarny makaron z sepią, z owocami morza i pomidorkami koktajlowymi, to nic złego się nie dzieje. Ważne, żeby odwrócić proporcje, czyli po coś kalorycznego sięgać raz na jakiś czas, a na co dzień dbać o odżywianie organizmu zgodnie z zasadami – mówi.

Beata Tadla podkreśla, że chętnie zaszywa się w kuchni, by przygotować swoje ulubione potrawy, szczególnie na bazie sezonowych warzyw, bogatych w witaminy i składniki odżywcze.

– Uwielbiam warzywa i dobieram je tak, żeby odpowiednie składniki trafiały do mojego organizmu, żeby mój mózg lepiej funkcjonował, więc jem dużo zielonego, ale nie sałatę lodową, tylko na przykład rukolę, sałatę rzymską, roszponkę, szpinak, ciemnozielone warzywa. Teraz jest sezon na szparagi, więc też trzeba korzystać z tego bogactwa. Dbam o to, co wchłaniam, więc w mojej kuchni jest bardzo dużo błonnika i białka – mówi.

Zdrowy styl życia, racjonalny sposób odżywiania, aktywność fizyczna i odpowiednia pielęgnacja to dla niej sposób na opóźnienie procesów starzenia się, na poprawę koncentracji i naturalną regenerację organizmu.

– Chcę długo żyć w dobrym zdrowiu, chcę też długo pracować, więc muszę napędzać swój organizm, dawać mu odpowiednie paliwo, żeby on mi się odwdzięczał. Jeżeli będę zaśmiecać swoje ciało, jeżeli nie będę podchodziła do niego z czułością i troską, to ono w pewnym momencie wystawi mi rachunek. A ja nie chcę płacić wysokich rachunków, w związku z czym robię to, co mogę na co dzień dla swojego ciała i dla swojej głowy – dodaje Beata Tadla.

W opinii prezenterki bowiem dobre zdrowie nie jest efektem jednorazowych decyzji, ale sumą codziennych nawyków, które z czasem przekładają się na jakość życia i tempo starzenia się organizmu.

Polska ma niższy poziom podłączenia mieszkańców do sieci kanalizacyjnej w porównaniu z pozostałymi krajami basenu Morza Bałtyckiego. W kraju funkcjonuje ok. 2,5 mln szamb i przydomowych oczyszczalni ścieków – wynika z raportu fundacji Race For The Baltic i Agencji Wspierania Ochrony Środowiska. Problem w tym, że zdecydowana większość nieczystości z takich instalacji zamiast do oczyszczalni trafia do środowiska, zanieczyszczając glebę, wody gruntowe, rzeki, a na końcu Bałtyk. Mowa o ok. 200 mln m³ ścieków rocznie, czyli prawie 1/3 objętości jeziora Śniardwy.

– Morze Bałtyckie to ekosystem, który wymienia wodę raz na 30 lat, więc to, co do niego trafia, pozostaje tam przez dekady i bardzo trudno podlega procesowi regeneracji. W związku z tym to, co możemy zrobić tu i teraz, co jest w naszej mocy, to przede wszystkim zredukowanie zanieczyszczeń, które spływają z lądu. To jest praca u źródeł, jak np. zapewnienie dobrych praktyk przeładunku w portach, zabezpieczenie odpadów przy produkcji nawozów, dobra praktyka nawożenia w rolnictwie, a także gospodarka ściekowa – mówi agencji Newseria Marcin Kotlarek, prezes fundacji Race for the Baltic.

Z raportu fundacji i Agencji Wspierania Ochrony Środowiska wynika, że ścieki odpowiadają za ok. 35 proc. ładunku fosforu trafiającego rocznie do Morza Bałtyckiego. To jeden ze związków odpowiedzialnych za eutrofizację akwenu, przyczyniający się do zakwitów glonów i sinic oraz powstawania stref ubogich w tlen. W efekcie dochodzi do degradacji ekosystemów wodnych i pogorszenia jakości wód.

Autorzy publikacji wskazują, że to efekt specyfiki polskiej gospodarki ściekowej. Pod tym względem Polska wypada najgorzej spośród pozostałych krajów nadbałtyckich. Jak podają, poziom zgodności z wymogami unijnej dyrektywy ściekowej wynosi u nas 70–77 proc., podczas gdy w pozostałych państwach regionu sięga 96–100 proc.

– W Polsce 1/4 ludzi nie ma podłączenia do sieci kanalizacji. To 10 mln osób mieszkających w domach, w których jest albo szambo, albo przydomowa oczyszczalnia ścieków. W Polsce mamy ponad 2,1 mln szamb zarejestrowanych, ponad 200 tys. niezarejestrowanych, będących w szarej strefie, i dodatkowo 500 tys. przydomowych oczyszczalni ścieków – wylicza Marcin Kotlarek. – Poziom 72 proc. przyłączenia do sieci kanalizacyjnej nie jest zły w sam w sobie. Nie zawsze jest sens ekonomiczny, żeby podłączać każdą wieś, każde domostwo do kanalizacji. Problemem jest to, w jaki sposób ludzie obchodzą się z szambami i przydomowymi oczyszczalniami ścieków.

Wyliczenia przedstawione w raporcie wskazują, że w 2024 roku – co wynika z danych GUS – odebrano w Polsce 45 mln m³ nieczystości ciekłych, podczas gdy powinno to być ponad 250–300 mln m³.

– Oznacza to, że 80–90 proc. ścieków nie trafia do oczyszczalni. To jest 200 mln m³, a dla porównania Śniardwy, największe jezioro w Polsce, mają 600 mln m³. Czyli co roku ścieki o objętości 1/3 jeziora Śniardwy trafiają do gruntów, wód gruntowych czy jezior. To  olbrzymia skala – podkreśla prezes fundacji Race for the Baltic.

Helena Goderska, dyrektorka Biura Realizacji Projektów w Agencji Wspierania Ochrony Środowiska, wskazuje na wymiar regionalny tego problemu. Przytacza dane dla województwa podkarpackiego, w którym do środowiska może trafiać nawet ponad 95 proc. ścieków z systemów indywidualnych, co rocznie oznacza ok. 13,7 mln m³ nieczystości – niemal dwa razy więcej niż ilość ścieków, które trafiły do Wisły podczas awarii oczyszczalni Czajka w Warszawie. Eksperci podkreślają, że nieszczelne szamba i nielegalne zrzuty wprost do rowów melioracyjnych czy gruntu oznaczają wprowadzanie do gleby groźnych bakterii i chemii, która przenika do lokalnych ujęć wody pitnej.

– To ma wpływ na zdrowie publiczne. Ostatnio przypominam sobie Olecko, gdzie przez kilka dni nie było dostępu do wody, bo nastąpiło zatrucie bakteriami coli w lokalnych wodociągach. Dodatkowo ludzie też cierpią lokalnie, bo cieknące szamba zatruwają wodę w studniach, skąd na terenach wiejskich często jest pobierana woda – mówi Marcin Kotlarek.

Problem ten ma kilka przyczyn. Pierwszą z nich jest wiek i stan techniczny szamb oraz przydomowych oczyszczalni ścieków. To często stara infrastruktura lub nienależycie wykonana, z wykorzystaniem nieodpowiednich materiałów. Ich wymiana wymaga dużego wysiłku finansowego po stronie państwa i gmin, a także właścicieli domów. Fundacja szacuje, że potrzeba na ten cel kilku miliardów złotych. Kolejny powód to niewłaściwa eksploatacja istniejących instalacji i nieregularne opróżnianie zbiorników. Eksperci wskazują także na nieprawidłowy nadzór ze strony gmin.

– Po pierwsze, gminy bardzo często nie mają określonych jednolitych standardów. W niektórych wytyczne określają wywóz szamba wtedy, kiedy się przepełni, a w innych raz na kwartał. Są to często bardzo płynne, nomen omen, standardy – mówi prezes fundacji. – Po drugie, aż 2/3 gmin nie ma systemów informatycznych, które pozwalałyby im monitorować to, jak często poszczególne gospodarstwa domowe wywożą ścieki do oczyszczalni. To jest bardzo proste do zmierzenia, monitorowania i raportowania. Gminy powinny tworzyć precyzyjne, dobre regulaminy, monitorować, nadzorować to, jak często gospodarstwa domowe wywożą ścieki, i dbać o przyłączenie do kanalizacji tam, gdzie jest wyznaczona aglomeracja. To są obowiązki gmin, które dzisiaj często nie są spełniane.

Zdaniem autorów raportu brakuje także nadzoru nad gminami ze strony wojewódzkich inspektoratów ochrony środowiska.

– Tylko 20 proc. gmin rocznie jest kontrolowanych przez WIOŚ – podkreśla Marcin Kotlarek.

Eksperci wskazują, że nieodbierane ścieki to poważne wyzwanie środowiskowe, którego nie można ignorować. Na ten problem zwraca uwagę kampania edukacyjna „Widzisz sinice?”, realizowana przez fundację Race for the Baltic w ramach projektu „Bałtyk zaczyna się na lądzie”. Jej celem jest pokazanie, że decyzje podejmowane daleko od Wybrzeża mają bezpośredni wpływ na kondycję Bałtyku, który jest jednym z najbardziej wrażliwych mórz świata.

Prezenterka doszła do wniosku, że skuteczna aktywność fizyczna nie musi oznaczać intensywnych treningów czy wielogodzinnych wizyt na siłowni. Znacznie większe znaczenie ma regularność oraz umiejętność wpisania ruchu w codzienny rytm życia. Dlatego też Patricia Kazadi stara się łączyć liczne obowiązki zawodowe z ulubionymi aktywnościami, na przykład podczas rozmów online korzysta z bieżni.

Patricia Kazadi zaznacza, że nie chodzi jej o bicie sportowych rekordów, ale o zbudowanie nawyku, który stanie się naturalną częścią dnia.

– Chodzę, spaceruję, uprawiam pilates, pływam – to są moje aktywności, natomiast rower nie należy do moich ulubionych, ale wiem, że się bardzo sprawdza u moich koleżanek. Mają też rowerki stacjonarne i oglądając swoje ulubione seriale, jeżdżą – mówi agencji Newseria Patricia Kazadi.

Prezenterka przekonała się, że nawet kilkadziesiąt minut spaceru, pływania czy ćwiczeń wykonywanych każdego dnia może pozytywnie wpływać nie tylko na kondycję i sylwetkę, ale także na samopoczucie, poziom energii oraz koncentrację.

– Bardzo istotne jest to, żeby jakiś ruch zakorzenić w swoim życiu i codziennie nawet 20–30 minut może dokonać wielkich zmian w zdrowiu, dotlenieniu organizmu, mózgu, no i też oczywiście dla figury – mówi.

Patricia Kazadi zapewnia, że niezależnie od tego, jak bardzo jest zajęta i jakie projekty zawodowe realizuje, zawsze stara się wygospodarować chwilę na ulubioną aktywność.

– Każdą wolną chwilę lub jej brak wykorzystuję na ulubioną aktywność. Gdy mam na przykład call na Zoomie z klientami i pracujemy, to wtedy w trakcie chodzę na bieżni. Podpatrzyłam to w filmie, Julia Roberts tak robiła i zaczęłam też tak robić. To jest konsolidacja i dobre wykorzystywanie czasu, bo po prostu jest go mało. Nie wiem, jak my to robimy, ale czas pędzi do przodu i życie ucieka. Ja zamknęłam oczy i obudziłam się 10 lat później – mówi.

Teraz Patricia Kazadi spełnia swoje muzyczne marzenia i sporo czasu spędza w studiu nagrań, ale mimo to robi sobie przerwy od sportu.

– Mam zachrypnięty głos, bo jest bardzo mało snu i dużo pracy, ale jestem przeszczęśliwa, bo robię to, co kocham i mam nowe rozdanie, gdzie mogę się w pełni realizować i spełniać. Z dużą wdzięcznością do tego podchodzę i wiem, że to też nie trwa wiecznie, więc chcę wykorzystać ten moment najlepiej, jak potrafię – dodaje.

Patricia Kazadi wystąpiła podczas finału drugiej edycji akcji „Sport kocha recykling” zorganizowanej z okazji Światowego Dnia Roweru. Organizator akcji – Europejska Platforma Recyklingu znana z kreatywnych kampanii edukacji ekologicznej – wychodzi z założenia, że takie święta mogą być pretekstem do zwrócenia uwagi chociażby na problem prawidłowego postępowania z elektroodpadami, które są jednymi z najbardziej niebezpiecznych dla środowiska.

Utrzymane wysokości odszkodowań za co najmniej trzygodzinne opóźnienia lotu, przejrzysta cena biletu z bagażem podręcznym, zniesienie zasady „no-show" czy bezpłatny przydział miejsc dla dzieci obok opiekunów. To tylko niektóre z przyjętych przez instytucje unijne przepisów, które w większym stopniu mają chronić prawa pasażerów linii lotniczych. Prace nad nowymi regulacjami rozpoczęły się kilkanaście lat temu i towarzyszyły im duże różnice zdań. 

– Jednym z największych sukcesów jest to, że Parlament Europejski od początku do końca stał po stronie pasażerów. To, że do końca nie wiadomo było, czy uda się osiągnąć kompromis z Radą, pokazuje, jak duże były emocje i napięcia – mówi agencji Newseria Elżbieta Łukacijewska, posłanka do Parlamentu Europejskiego z Koalicji Obywatelskiej, członkini Europejskiej Partii Ludowej.

7 lipca br. posłowie do Parlamentu Europejskiego przyjęli zmiany w przepisach dotyczące praw pasażerów linii lotniczych, a w poniedziałek 13 lipca zostały one także zatwierdzone przez Radę UE. Przez wiele lat państwa członkowskie nie mogły uzgodnić wspólnego stanowiska w tej sprawie. Udało się to dopiero w 2025 roku. Ze względu na duże różnice zdań między instytucjami unijnymi dopiero w czerwcu 2026 roku wypracowano kompromisowe rozwiązanie. Wcześniej rządy państw członkowskich proponowały wydłużenie okresu opóźnienia do czterech godzin w przypadku krótszych tras oraz do sześciu godzin w przypadku dłuższych podróży.

– Udało nam się obronić trzygodzinny czas opóźnienia lotu i związane z tym odszkodowania w zależności od długości trasy. Walczyliśmy o to, żeby kwoty były zwaloryzowane, ponieważ od dawna nie były zmienione. Tutaj nie udało się osiągnąć porozumienia, więc staraliśmy się o to, żeby nie przeszła propozycja Rady, czyli ujednolicenia odszkodowania dla wszystkich odcinków – podkreśla europosłanka.

W świetle nowych przepisów pasażerowie nadal będą mogli dochodzić odszkodowania za opóźnienia przekraczające trzy godziny, a także wtedy, gdy lot został odwołany z wyprzedzeniem krótszym niż 14 dni lub gdy pasażerowi odmówiono przyjęcia na pokład. Kwoty odszkodowania w przypadku opóźnienia lub odwołania lotu się nie zmieniają. Ich wysokość jest uzależniona od długości trasy. Jest to 250 euro dla podróży do 1,5 tys. km, 400 euro w przypadku podróży wewnątrzunijnych powyżej 1,5 tys. km i innych podróży na odległość od 1,5 tys. km do 3,5 tys. km. Kwota 600 euro przysługuje dla wszystkich innych dłuższych podróży.

– Jeżeli popatrzymy na wartość 250 czy 400 euro na przestrzeni kilkunastu lat, kiedy był wprowadzony ten limit odszkodowania, to teraz siła nabywcza jest inna. Jeśli jednak zestawimy to z tym, że po wejściu tych przepisów pasażer będzie mógł sam wystąpić o odszkodowanie, rekompensatę, to cała ta kwota zostanie mu w kieszeni – mówi Elżbieta Łukacijewska.

Tę możliwość ma mu zapewnić uproszczenie procesu ubiegania się o odszkodowanie, o co walczyli europosłowie. Pasażerowie, którzy napotkają zakłócenia w podróży, w ciągu czterech dni od jej zakończenia dostaną od przewoźnika jasne instrukcje, jak złożyć wniosek o odszkodowanie. Nie będą zobowiązani do posiadania w tym celu konta użytkownika ani specjalnej aplikacji. Pasażerowie będą mieli dziewięć miesięcy na złożenie wniosku o odszkodowanie, a linie lotnicze 30 dni na to, aby je wypłacić, powołać się na nadzwyczajne okoliczności lub wyjaśnić, dlaczego odszkodowanie nie zostanie przyznane, oraz poinformować pasażerów, jak mogą złożyć skargę. 

– Pasażer nie będzie musiał sięgać po jakąś organizację czy instytucję, która w jego imieniu będzie występowała o odszkodowania i za którą będzie musiał zapłacić – zaznacza europosłanka. – Per saldo jest to absolutnie z korzyścią dla pasażerów, co nie znaczy, że w przyszłości nie wrócimy do tematu waloryzacji kwot. Nie chcieliśmy nadmiernie naciskać na rządy krajów członkowskich, obawiając się, że wynegocjowanie na przykład 50 euro więcej potem odbije się na cenie biletu.

Przewoźnicy lotniczy nadal będą mieli obowiązek dochowania należytej staranności wobec osób, których lot jest opóźniony. Chodzi m.in. o obowiązek zapewnienia posiłku po trzech godzinach oczekiwania oraz noclegu w razie dużych opóźnień.

Przyjęte przepisy obejmują również wzmocnienie praw dla osób o szczególnych potrzebach. W ich świetle rodziny z dziećmi nie będą rozdzielane podczas przydziału miejsc. Przewoźnicy będą musieli umieszczać osoby towarzyszące dziecku poniżej 14. roku życia na sąsiednim siedzeniu bez dodatkowej opłaty.

– Kolejny sukces to zasada „no-show”. Do tej pory jeżeli nie wykonaliśmy jednego odcinka lotu, mając bilet na przykład tam i z powrotem, to linie automatycznie anulowały odcinek powrotny czy dalszą podróż. Teraz nie mogą tego robić. Pieniądze zostają nam w kieszeni, bo mamy możliwość realizacji powrotu czy kolejnego odcinka – tłumaczy Elżbieta Łukacijewska. – Są też uproszczenia dla podróżnych z niepełnosprawnościami i kobiet z dziećmi – na przykład overbooking, czyli to, że ktoś nie wejdzie na pokład, ponieważ linie lotnicze sprzedały więcej biletów, nie może absolutnie dotyczyć osób z niepełnosprawnościami i dzieci.

Pasażerowie lotniczy nie będą obciążani dodatkowymi opłatami za poprawianie błędów w pisowni imion i nazwisk lub za drukowaną wersję karty pokładowej, jeżeli dokonali już odprawy. Posłowie zabezpieczyli również prawo pasażerów do uzyskania cyfrowych kart pokładowych przy odprawie bez żadnego dodatkowego wniosku ani obowiązku posiadania konta użytkownika lub specjalnej aplikacji.

Nowe przepisy zawierają otwarty wykaz sytuacji nadzwyczajnych. Zaliczają się do nich m.in. katastrofy naturalne, wojna, warunki pogodowe, zakłócanie porządku przez pasażerów, a także strajki pracowników lotnisk, kontroli lotów i obsługi naziemnej.

– Linie lotnicze i państwa członkowskie chciały rozszerzyć katalog sytuacji nadzwyczajnych, kiedy nie moglibyśmy się zwracać o wypłatę odszkodowania. Chcieli, aby taką sytuacją była choroba członka załogi albo usterka samolotu. Gdyby to przeszło, to praktycznie żaden podróżny nie otrzymałby rekompensaty. Nie zgodziliśmy się na to. Jest wyraźna wykładnia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, co oznacza sytuacja nadzwyczajna – zaznacza europosłanka.

Aby zwiększyć przejrzystość i porównywalność taryf lotniczych, posłowie nalegali, aby zobowiązać linie lotnicze, pośredników i portale wyszukiwania do podawania cen biletu wraz z bagażem podręcznym od początku procesu rezerwacji.

– Ten przepis bardziej dotyczy tanich linii lotniczych, gdzie ceny bagażu często były ukryte. Bilet był tani, a potem się okazywało, że z bagażem cena biletu była podobna do podróży rejsowym lotem. Przy zakupie biletu musi być przedstawiona informacja, ile on kosztuje z bagażem i bez niego, żeby pasażer nie był zaskakiwany niewyobrażalnie wysoką ceną, często wielokrotnie przewyższającą cenę biletu – wyjaśnia Elżbieta Łukacijewska.

Zaktualizowane przepisy wejdą w życie rok i 20 dni po ich opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym.

85 proc. aktorów deklaruje, że sytuacja finansowa zmusza ich do podejmowania pracy poza działalnością artystyczną. Ponad połowa z nich przyznaje, że miało trudności z opłacaniem składek ZUS – wynika z badań Związku Artystów Scen Polskich (ZASP). Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przygotowało projekt ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny, który ma być odpowiedzią na brak systemowych rozwiązań. Przedstawiciele branży podkreślają, że dokument wciąż wymaga jednak kilku zmian.

– Rządowy projekt ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny wychodzi naprzeciw oczekiwaniom środowiska artystycznego, które wcale nie są świeże. Już w 1934 roku w manifeście artystów krakowskich mamy zapis: „żądamy ubezpieczeń socjalnych dla artystów” – to prawie 100 lat temu. Projekt stanowi odpowiedź na ten postulat, za co jesteśmy niezmiernie wdzięczni, natomiast nie jest to najdoskonalsza propozycja. Nie zabezpiecza ona w pełni całego środowiska, ale tych, którym jest najtrudniej – mówi agencji Newseria Anna Maria Buczek, aktorka i wiceprezeska zarządu głównego Związku Artystów Scen Polskich.

Środowisko artystów, artystek, twórców, twórczyń oraz wykonawców i wykonawczyń w Polsce liczy 62,4 tys. osób – wskazuje raport „Policzone, policzeni 2024” zespołu badawczego Uniwersytetu SWPS pod kierunkiem prof. Doroty Ilczuk. Ich sytuacja ekonomiczna jest zróżnicowana, a w wielu przypadkach trudna. Dane przytaczane przez resort kultury pokazują, że 69 proc. artystów osiąga dochody poniżej średniej krajowej, a ok. 30 proc. uzyskuje przychody niższe od minimalnego wynagrodzenia.

– Z badań prof. Ilczuk wiemy, że jest ok. 21 tys. artystów, którzy będą mogli się zwrócić o nadanie im statusu artysty z możliwością dopłat do ubezpieczenia – podkreśla wiceprezeska ZASP. – Najistotniejsze jest to, że ustawa dostrzega artystę jako osobę pracującą, wykonującą zawód, włącza nas do systemu ubezpieczenia.

Raport „Policzone, policzeni 2024” wskazuje, że 8,3 proc. grupy artystów pozostaje w stosunku pracy na czas nieokreślony, a 2,7 proc. na czas określony. To w sumie ponad 6864 twórców i artystów. Z badań wynika, że 37 proc. artystów pracuje na podstawie umowy o dzieło, a 13,9 proc. utrzymuje się z umów-zleceń. W efekcie takiej struktury zawieranych umów duża część tej grupy nie jest w ogóle ubezpieczona i w związku z tym nie może korzystać ze świadczeń publicznej służby zdrowia czy zasiłku związanego z chorobą i macierzyństwem.

Wśród badanych 67,3 proc. posiada ubezpieczenie w ZUS wynikające z formy zatrudnienia, a 8,4 proc. opłaca je dobrowolnie. Około 10 proc. nie ma żadnej formy ubezpieczenia.

– Artysta, który jest w procesie tworzenia, zanim ukończy dzieło – to może być książka pisana wiele miesięcy, obraz tworzony wiele tygodni, aktywne czekanie na kolejne kontrakty, przygotowywanie się do kolejnych przesłuchań spektakli – nie ma szansy, żeby nie wypaść z systemu ubezpieczeń. System ubezpieczeń wymaga comiesięcznych wpłat składek. On jest zaprojektowany pod pracę etatową i w ogóle nie jest przystosowany do pracy kontraktowej – mówi Anna Maria Buczek. – Nie jesteśmy jedynym takim zawodem. To jest specyfika branży, więc nie mamy zarzutów do pracodawcy. System nas nie widział, czyli artysta w zasadzie nie mógł chorować. Kobieta w ciąży nie mogła skorzystać z urlopu macierzyńskiego, ponieważ jej nie ma w systemie. Jeżeli jest piosenkarką i gra koncert, a prawo pracy mówi o tym, że nie może przebywać w takim natężeniu dźwięku, to sytuacja jest dla niej beznadziejna. Ani nie zarobi pieniędzy, ani nie może być ubezpieczona.

Rządowy projekt ustawy przewiduje wprowadzenie systemu dopłat do składek na ubezpieczenia społeczne. Mechanizm ten zagwarantuje artystom stałe ubezpieczenie, jeśli ich dochód nie pozwoli na samodzielne pokrycie składek ZUS. Ma zapewnić wsparcie osobom, których średni dochód z działalności artystycznej nie przekracza 125 proc. minimalnego wynagrodzenia przez ostatnie trzy lata. Środki nie będą wypłacane w gotówce, tylko trafią bezpośrednio na konto składkowe w ZUS, zapewniając ciągłość ubezpieczenia oraz możliwość budowania kapitału emerytalnego.

– To zasadniczo zmienia sytuację artystów, którzy zostają ubezpieczeni w stanie ciągłym, każdego miesiąca. To znaczy, że w sytuacji, w której ktoś wypadnie z zawodu, np. kiedy tancerz złamie sobie nogę, będzie mógł się leczyć i będzie objęty opieką państwowej służby zdrowia – dodaje aktorka.

Przygotowany projekt wprowadza status artysty zawodowego, który ma być przyznawany na wniosek osobom zawodowo zajmującym się działalnością artystyczną i posiadającym udokumentowany dorobek twórczy. Ma obowiązywać przez pięć lat, z możliwością przedłużenia do ośmiu lat. 

– Wystąpiliśmy z postulatem o zmianę semantyczną w ustawie określającą artystę jako artystę zawodowego. Naraziłoby to środowisko na wewnętrzny rozłam. Nie chodzi o to, żeby ustawa i stosowane w niej nazewnictwo w jakikolwiek sposób określało jakość artysty. Chodzi o to, żeby nazwa określała jego relację do systemu lub odwrotnie i mówiła o tym, czy artysta jest ubezpieczony, czy nie – wyjaśnia wiceprezeska ZASP. – Drugą istotną dla nas kwestią jest rzetelna diagnoza finansowa, a w zasadzie próg, do którego będziemy się odnosić. Zapis musi być kompatybilny z innymi aktami prawnymi i dlatego mamy w ustawie zapis „dochód”, co tworzy bardzo niefortunną sytuację. Chcemy, żeby zapis dokładnie mówił o minimalnym wynagrodzeniu, a nie o kosztach uzyskania przychodu. Jeżeli zarabiam 10 tys. zł, to po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu moim dochodem jest 5 tys. zł. Taka jest rzeczywistość. Ale my nie chcemy, żeby to było w ten sposób potraktowane, więc będziemy bardzo prosili o zmianę tego zapisu, aby to nie był „dochód”.

W świetle projektu ustawy dopłata będzie przyznawana na wniosek artysty zawodowego na okres podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, niedłuższy niż 12 miesięcy. Okres, na jaki będzie przyznawana dopłata, rozpocznie się 1 sierpnia roku kalendarzowego i trwa do 31 lipca następnego.

– Jest jeszcze jedna rzecz, która wymaga wyjaśnienia. Osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą, a takich artystów mamy sporo, nie mogą w tej chwili nawet złożyć wniosku. Nawet jeżeli im nie idzie, to muszą mieć zawieszoną działalność, wypadają z systemu, nie są ubezpieczeni, nie mogą korzystać ze służby zdrowia, nie mówiąc już o składkach na emeryturę na przyszłość  – zaznacza wiceprezeska ZASP.

Zgodnie z założeniami projektu ustawy o prawo do dopłaty nie będą mogły się ubiegać osoby prowadzące działalność gospodarczą. Według badań 18,7 proc. artystów deklaruje samozatrudnienie.

Film „Nasza rewolucja” Piotra Domalewskiego jest jedną z najbardziej wyczekiwanych premier tej jesieni. Po obejrzeniu fragmentów Jakub Kuroń cieszy się, że ta produkcja będzie czymś więcej niż tylko typową biografią. Przez pryzmat miłości jego dziadków – Jacka i Grażyny Kuroniów, twórcy pokażą bowiem ich działalność opozycyjną, trudną walką o wolność i przełomowe momenty w historii Polski. Taki sposób narracji może okazać się szczególnie ważny dla młodych widzów, bo dzięki temu głębiej zainteresują się przeszłością naszego kraju.

Jakub Kuroń przyznaje, że zależało mu na tym, by film o jego dziadkach nie był tylko bezbarwną opowieścią o bohaterach z podręczników, ale wielowymiarową historią ludzi, którzy musieli godzić życie prywatne z odpowiedzialnością za innych.

– Ja od ładnych kilku lat mówiłem, że historia Gai i Jacka to jest wręcz historia filmowa. W ich życiu tak dużo działo, przez ich związek i przez ich mieszkanie przetaczała się historia, przetaczała się miłość, przetaczali się ważni ludzie, więc jeżeli to dobrze pokazać, to można opowiedzieć o ważnych rzeczach i jeszcze ważniejszej, czyli miłości dwojga ludzi w tak trudnych czasach – mówi agencji Newseria Jakub Kuroń, wnuk Grażyny i Jacka Kuroniów.

Fragmenty filmu „Nasza rewolucja” w reżyserii Piotra Domalewskiego zostały zaprezentowane podczas otwarcia wystawy „Być jak Jacek Kuroń” w Parlamencie Europejskim w Strasburgu. Produkcja trafi na ekrany kin 11 listopada.

– Sądząc po fragmencie, który został umieszczony w sieci, to jednak to uczucie dwojga ludzi będzie w tym filmie bardzo istotne.  Twórcy chcą jednak postawić na takie budowanie emocji poprzez pokazanie tej miłości. W ten sposób chcą na pewno przyciągnąć ludzi do kina. I myślę, że to jest dobry zaczątek do tego, żeby potem mówić o historii, żeby ludzi zainteresować może na nowo tym okresem niepodległościowym, KOR-em, Solidarnością, bo mam wrażenie, że wśród młodszych ludzi gdzieś to się zaciera – mówi.

Daty, polityczne decyzje czy nazwy organizacji nie zawsze przemawiają do współczesnych odbiorców, zwłaszcza młodego pokolenia. Znacznie łatwiej jest zrozumieć przeszłość dopiero wtedy, gdy pokazuje się ją przez losy konkretnych ludzi. Zdaniem wnuka Grażyny i Jacka Kuroniów, z historii jego dziadków młodzi mogą się sporo nauczyć i przekonać się, że walka o wolność nie była wówczas abstrakcyjnym hasłem. Miała swoją cenę, którą płaciły całe rodziny.

– Wiele osób myśli, że to nie były aż tak trudne czasy i może przez to będą mogli zobaczyć, jak dużo wolności i miłości trzeba było poświęcić, żeby żyć w taki sposób, jak żyli moi dziadkowie. I koniec końców jednak moja babcia poświęciła życie, poprzez swoją chorobę, poprzez zaniedbanie, poprzez zaangażowanie w działalność opozycyjną, a dziadek stracił miłość swojego życia. Ale mimo że 10 lat był internowany, więziony i tak dalej, to do końca swojego życia był pogodnym człowiekiem, który nigdy nic złego nie powiedział w stosunku do swoich bądź co bądź oprawców – tłumaczy Jakub Kuroń.

Jego zdaniem, ten film ma szansę przypomnieć, że wolność nie pojawiła się sama, lecz była efektem odwagi, konsekwencji i gotowości do ponoszenia osobistych kosztów.

W głównych rolach występują Arkadiusz Jakubik oraz Magdalena Popławska. W obsadzie są również Jacek Koman, Jakub Jakubik, Andrzej Andrzejewski, Agnieszka Przepiórska oraz Anna Ilczuk.

Dietetycy sportowi zwracają uwagę, że to, co zawodnik zjada przed wysiłkiem, w jego trakcie i po nim, jest równie istotne jak liczba godzin spędzonych na treningu. Nie ma uniwersalnego jadłospisu dla każdego. Talerz sportowca powinien się zmieniać równie dynamicznie, co plan treningowy. Mimo to badania wskazują, że zalecenia dotyczące żywienia sportowców nie zawsze znajdują odzwierciedlenie w praktyce.

Wiodące północnoamerykańskie organizacje dietetyczno-sportowe w 2016 roku wydały kluczowe stanowisko w sprawie żywienia sportowców: „Position of the Academy of Nutrition and Dietetics, Dietitians of Canada, and the American College of Sports Medicine: Nutrition and Athletic Performance”. Eksperci stanęli na stanowisku, że strategia żywieniowa nie jest tylko uzupełnieniem treningu, lecz jednym z elementów przygotowania sportowego. Odpowiednia dieta pozwala poprawić wydolność: dostarcza mięśniom energii do pracy, wspiera regenerację po treningu oraz przygotowuje do kolejnych obciążeń.

– Żywienie okołotreningowe jest bardzo istotne, żeby poprawiać wyniki sportowe, ale też zachować pewien poziom. Jeśli nie ma posiłku przedtreningowego, odpowiedniego nawodnienia, resyntezy glikogenu, czyli uzupełniania węglowodanów po każdej jednostce treningowej, to zawodnik bardzo szybko może zaobserwować, że po kolejnym treningu jest coraz słabszy, nie realizuje planu treningowego, a tym samym nie przygotowuje się optymalnie do ważnego startu – mówi agencji Newseria Justyna Mizera, dietetyk sportowy, wykładowca Warszawskiej Akademii Medyczno-Technicznej Nauk Stosowanych.

Ekspertka wylicza trzy elementy strategii żywienia okołotreningowego. Powinno się ono składać z posiłku przed treningiem trwającym dłużej niż 60 minut (nawet o wczesnej porze), doładowania energetycznego w czasie aktywności fizycznej oraz posiłku potreningowego. Ten ostatni pełni rolę regeneracyjną i powinien zostać spożyty niezależnie od pory dnia.

Autorzy cytowanej publikacji za błędne uważają układanie sztywnego jadłospisu na dłuższy czas. Zamiast tego proponują periodyzację żywienia – dieta ma iść w parze ze zmieniającymi się planami treningowymi. Powinna uwzględniać m.in. specyfikę danej dyscypliny, cele treningowe i sportowe czy preferencje żywieniowe zawodnika.

– Prawidłowe żywienie okołotreningowe zależy od wielu czynników, np. o której godzinie zaczyna się trening, ile treningów sportowiec odbywa w ciągu dnia, czy trening odbywa się w warunkach zewnętrznych, jaka jest temperatura, możliwość picia wody czy spożywania przekąsek – wylicza Justyna Mizera.

Jak podkreśla, podstawą tych posiłków są węglowodany i białka.

– W posiłku przedtreningowym powinny się znaleźć węglowodany złożone, żeby dostarczyć energię do organizmu, który będzie poddawany mocnemu wysiłkowi fizycznemu. Po treningu węglowodany pozwalają uzupełnić zasoby glikogenu, zarówno mięśniowego, jak i wątrobowego. Bardzo ważne, żeby pojawiła się też porcja ok. 30 gramów pełnowartościowego białka. W posiłku potreningowym unikamy natomiast tłuszczów, ponieważ one spowalniają przyswajanie tych składników odżywczych, które są potrzebne tu i teraz, czyli węglowodanów i białek – tłumaczy.

Dietetyczka zwraca uwagę na znaczenie nawodnienia. Już przy utracie 2 proc. masy ciała związanej z utratą płynów (1–1,5 kg) wydolność sportowca spada o 10 proc.

– W wielu dyscyplinach jest to być albo nie być sportowca, dlatego uczymy spożywania płynu w czasie wysiłku. Jeśli ten wysiłek będzie trwał do 60 minut, sama woda, ewentualnie woda z elektrolitami, jest wystarczająca. Jeśli trening będzie dłuższy, to nawet już po 20 minutach powinniśmy ją wzbogacać węglowodanami. Może to być miód, cukier, specjalistyczny napój izotoniczny, napój węglowodanowy o wysokim indeksie glikemicznym, coś, co będzie szybkim strzałem, żeby szybko dostarczyć energię do pracujących mięśni – mówi Justyna Mizera.

Ekspertka podkreśla, że żywienie okołotreningowe jest ważne nie tylko w sporcie wyczynowym, ale i w aktywności rekreacyjnej. Niestosowanie odpowiedniej diety nie tylko negatywnie odbije się na wynikach zawodnika, ale też na zdrowiu organizmu.

– Jeśli osoby, które podejmują wzmożoną aktywność fizyczną, nie planują odpowiednio swojego żywienia, to tak jakby lały byle jakie paliwo do świetnego samochodu. Bez dobrej jakości diety i posiłków dopasowanych do obciążeń treningowych nie będzie progresu. Może być nawet gorzej, czyli zawodnik może mieć częste kontuzje – tłumaczy. – Zawsze po wysiłku występuje zjawisko, które się nazywa oknem immunosupresyjnym, czyli zwiększoną podatnością na różnego rodzaju infekcje. Organizm jest łatwiej atakowany, ponieważ znajduje się w delikatnym stanie zapalnym. Jeśli w tym momencie nie pojawi się posiłek regeneracyjny, węglowodany i białko, to ta infekcja jest dużo bardziej prawdopodobna. Mówimy więc tutaj o spadku odporności, formy i wszystkich parametrów sportowych, na których zależy sportowcowi.

Mimo że zalecenia wiodących organizacji zajmujących się żywieniem i medycyną sportową istnieją od 10 lat, w praktyce podejście do żywienia sportowców nadal się różni w zależności od kraju i dyscypliny. Modele żywieniowe polskich sportowców wyczynowych były przedmiotem analizy dokonanej przez zespół badawczy z Akademii Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku i Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie. W latach 2017–2019 przebadano 226 reprezentantów różnych dyscyplin, wśród których dominowały lekkoatletyka i siatkówka. Wyniki opublikowane w artykule „Dietary Patterns and Nutritional Status of Polish Elite Athletes” pokazują, że podejście polskich sportowców do diety jest rozproszone. Okazało się, że dwa spośród ośmiu wyodrębnionych wzorców żywieniowych uznano za niezdrowe ze względu na nadmierne spożycie przetworzonego mięsa, tłuszczów i cukru.

Aktorka przyznaje, że w jej domu rodzinnym rozmawiało się o polityce,  ale dyskusje nie koncentrowały się na partyjnych sporach czy ideologicznych podziałach. Znacznie ważniejsze były ich społeczne konsekwencje oraz wpływ podejmowanych decyzji na codzienne życie ludzi. Agata Buzek zauważa, że w obecnych czasach częściej niż polityka to kultura i sztuka zmieniają sposób myślenia ludzi, wzbudzają w widzach empatię i pokazują, że takie wartości jak odwaga, solidarność czy odpowiedzialność pozostają aktualne niezależnie od czasu.

Agata Buzek przyznaje, że w jej domu rodzinnym rozmawiało się o polityce, ale najczęściej w kontekście bieżących wydarzeń społecznych czy gospodarczych. Dla niej bowiem znacznie ważniejsze od konfliktów politycznych i podziałów partyjnych są relacje między ludźmi i odpowiedzialność rządzących za otaczający ich świat. I choć ona sama nieszczególnie interesuje się polityką, to ma świadomość, że od decyzji, jakie zapadają na górze, zależy los wielu osób.

– U nas w domu rozmawiało się o sprawach ważnych i w momencie, kiedy one zahaczały o politykę, to oczywiście też takie tematy były poruszane. Ale generalnie ja się nie interesuję polityką dla polityki, tylko tym, co się dzieje ważnego wokół mnie. Siłą rzeczy polityka wchodzi w to od czasu do czasu, ale bardziej są to sprawy społeczne, sprawy ludzkie niż stricte kojarzące się z polityką, czyli np. jakieś przepychanki, walki, prawica, lewica – mówi agencji Newseria Agata Buzek.

Aktorka przyznaje natomiast, że prawdziwą przyjemność sprawiają jej rozmowy o kulturze i sztuce. Cieszy się, że bliscy wspierają ją w jej karierze i zawsze służą dobrą radą.

– Przez całe moje życie rozmawiało się u nas w domu o tym, co mnie interesowało i co było dla mnie. Nawet teraz, gdy mam jakieś wątpliwości co do swojego zawodu, to tato zawsze mi mówi: to, co robisz, jest najważniejsze, bo bez tego ludzie by zapomnieli, kim są, z czym się identyfikują, rób to dalej – mówi.

11 listopada będzie miał premierę najnowszy film w reżyserii Piotra Domalewskiego zatytułowany „Nasza rewolucja”. Jest to poruszający portret małżeństwa opozycjonistów – Grażyny i Jacka Kuroniów, który ukazuje ich wielką miłość, poświęcenie, a także ogromną cenę, jaką zapłacili za walkę o wolność. W tle ich relacji rozgrywają się kluczowe wydarzenia najnowszej historii Polski: protesty robotnicze, narodziny opozycji demokratycznej, działalność Komitetu Obrony Robotników, inwigilacja, więzienie i dramat stanu wojennego. Agata Buzek zaznacza, że filmy opowiadające o autentycznych postaciach pozwalają jej dużo lepiej niż szkolne podręczniki zrozumieć zarówno historię, jak i współczesność. Nie sprowadzają bowiem bohaterów do pomników, ale pokazują ich jako ludzi zmagających się z trudnymi wyborami.

– Dobre filmy o ważnych Polakach, nie jednostronne, nie tendencyjne, nie nudne, nie tylko martyrologicznie pokazujące historię, tylko prawdziwe, wielostronne, takie z mięchem, są bardzo ważne. To jest jedyny sposób, żeby tak przystępnie i tak blisko serca, a nie tylko rozumu, przybliżać ludziom takie życiorysy i co więcej zachęcić ich do naśladowania pewnych rzeczy, do tego, żeby chcieli być chociażby jak Jacek Kuroń. To jest bardzo ważne – dodaje aktorka.

Zdaniem Agaty Buzek tego typu produkcje są niezwykle ważne dla budowania tożsamości i kształtowania poczucia więzi, wspólnoty i odrębności. Fragmenty produkcji Piotra Domalewskiego zostały zaprezentowane podczas otwarcia wystawy „Być jak Jacek Kuroń” w Parlamencie Europejskim w Strasburgu.

Produkcja ryb, owoców morza i innych organizmów wodnych na świecie w 2024 roku wynosiła rekordowe 235 mln t – wynika z najnowszego raportu Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO). Ryby i owoce morza są istotne dla zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego, zwłaszcza w perspektywie rosnącej globalnej populacji. Wzrost zapotrzebowania zwiększa znaczenie zrównoważonego zarządzania dzikimi stadami.

– Zapotrzebowanie na ryby i owoce morza rośnie z roku na rok, ponieważ jest coraz więcej ludzi na świecie. Obecnie światowa populacja wynosi 8 mld, natomiast według szacunków w 2050 roku ma osiągnąć 10 mld. Ryby i owoce morza są cennym źródłem wartościowego białka, które jest niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Są także źródłem niskoemisyjnej i odnawialnej żywności – mówi w rozmowie z agencją Newseria Gabriela Kotkowska, marketing & communication manager na Polskę i Europę Centralną w Marine Stewardship Council (MSC).

Z 235 mln t ryb i owoców morza wyprodukowanych na świecie w 2024 roku 40 mln t stanowiły algi, a 195 mln t – zwierzęta wodne, z czego 92 mln t pochodziło z połowów dzikich ryb i innych organizmów. Statystyki te oznaczają, że średnio w każdej minucie z mórz, oceanów i wód śródlądowych wyławiano blisko 175 t dzikich organizmów wodnych – wskazuje raport FAO „The State of World Fisheries and Aquaculture 2026”.

– Coraz większe zapotrzebowanie na ryby i owoce morza oznacza coraz większą eksploatację ekosystemów morskich. Dane z najnowszego raportu na temat stanu rybołówstw i akwakultury na świecie, przygotowanego przez Organizację Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa, wskazują na to, że przełowienie stale rośnie – wyjaśnia Gabriela Kotkowska.

Dane FAO wskazują, że obecnie 37,6 proc. stad ryb na świecie jest przełowionych. W latach 70. ubiegłego wieku było to zaledwie 10 proc.

– Bardzo potrzebne jest więc odpowiedzialne zarządzanie rybołówstwem. To podstawa Standardu Zrównoważonego Rybołówstwa MSC, organizacji, która wspiera rybołówstwa na całym świecie we wprowadzaniu zrównoważonych praktyk połowowych – podkreśla przedstawicielka Marine Stewardship Council.

Jak wskazuje raport FAO, globalne połowy obejmują obecnie blisko 3 tys. gatunków zwierząt wodnych. Około 85 proc. połowów stanowią ryby. Największy udział mają niewielkie gatunki pelagiczne, np. sardele, sardynki i śledzie. Istotną rolę odgrywają również tuńczyki i gatunki tuńczykopodobne, które należą do najbardziej wartościowych ekonomicznie i mają duże znaczenie dla światowego rybołówstwa, zwłaszcza w regionach tropikalnych. Kolejną ważną grupę stanowią ryby denne, m.in. dorsz, morszczuk i mintaj, które występują głównie na szelfach kontynentalnych, co czyni je dostępniejszymi niż gatunki głębinowe lub migrujące. 

– Taka różnorodność zapewnia większą dywersyfikację w produkcji żywności niż klasyczna hodowla czy uprawa roślin. Pozwala to również na ograniczenie połowów i konsumpcji konkretnych gatunków, które w danym momencie są w złej kondycji, dzięki czemu nie dochodzi do przełowienia – uważa Gabriela Kotkowska. – Przełowienia nie należy ignorować, ponieważ jest to nie tylko problem środowiskowy. Pamiętajmy, że populacja ludzi na świecie rośnie i będziemy musieli zapewnić sobie wyżywienie. Rola ryb i owoców morza w tej kwestii jest ogromna. Zdrowe stada stanowią fundament bezpieczeństwa żywnościowego na świecie.

W 2023 roku ryby i owoce morza zapewniały co najmniej 20 proc. białka zwierzęcego w diecie 3,1 mld ludzi, czyli ponad 40 proc. światowej populacji. Kolejny istotny czynnik związany z zasobami mórz i oceanów to ich znaczenie dla gospodarki. W 2024 roku sektor rybołówstwa zatrudniał 65 mln osób, z czego 56 proc. pracowało w rybołówstwie połowowym.

– Rybołówstwo jest źródłem utrzymania dla wielu społeczności nadmorskich. Należy pamiętać, że w momencie kiedy stada ryb będą przełowione i zakaże się połowów, ci ludzie z dnia na dzień stracą pracę – zwraca uwagę Gabriela Kotkowska. – Takim przykładem jest sytuacja dorsza północnego. W latach 90. ubiegłego wieku stada u wybrzeży Kanady zostały przełowione, populacja się załamała i całkowicie zakazano jego połowów. Wtedy z dnia na dzień 40 tys. rybaków i osób zatrudnionych w przemyśle rybnym straciło pracę.

Z badania przeprowadzonego na początku 2026 roku przez niezależną agencję GlobeScan wynika, że 87 proc. Polaków jest zaniepokojonych stanem oceanów, a 74 proc. uważa, że aby je chronić, powinniśmy spożywać jedynie ryby i owoce morza pochodzące ze zrównoważonych połowów.

– Zrównoważone połowy, które spełniają rygorystyczne Standardy Zrównoważonego Rybołówstwa MSC, mogą pomóc w takiej sytuacji. Dzięki tym wymogom połowy są prowadzone w taki sposób, żeby stada ryb mogły się naturalnie odradzać. Wtedy nie dochodzi do przełowienia. Poza tym zrównoważone połowy w minimalnym stopniu wpływają na inne gatunki zwierząt żyjące w oceanie, a także na cały ekosystem morski. Dzięki temu oceany są zdrowsze i odporniejsze na zagrożenia takie jak przełowienie czy zmiana klimatu – tłumaczy przedstawicielka MSC.

Obecnie ponad 700 rybołówstw jest zaangażowanych w Program MSC. Przekłada się to na ok. 20 proc. światowych połowów.

Blogerka przyznaje, że jej sportowe preferencje, a także motywacje stojące za aktywnością fizyczną od jakiegoś czasu się zmieniły. Kiedyś bardzo lubiła jeździć na rowerze, natomiast dziś stawia na bieganie. Ale nie jest to taki rodzaj wysiłku, który ma służyć spalaniu nadmiaru kalorii i walce o szczupłą sylwetkę. Bardziej traktuje to jako sposób na zachowanie równowagi, wyciszenie i budowanie uważności.

Prezenterka była gościem finału drugiej edycji projektu „Sport kocha recykling”. Jest to projekt adresowany do dzieci i młodzieży, miłośników różnych dyscyplin sportowych, którym bliski jest zdrowy tryb życia, zgodny z zasadami ekologii i recyklingu. Święta takie jak Światowy Dzień Roweru mogą być pretekstem do zwrócenia uwagi na problem prawidłowego postępowania z elektroodpadami, które są jednymi z najbardziej niebezpiecznych dla środowiska.

– Kiedyś często jeździłam na rowerze, jest fantastyczny, ale teraz przerzuciłam się trochę na bieganie. Natomiast bardzo rowerowa jest moja mama. To jest jej totalnie ulubiony sport i od dzieciaka mnie tym zarażała. Mój ukochany rower to był fioletowy BMX, pamiętam wycieczki rowerowe z rodziną, z moimi kuzynami, z ciociami, zwłaszcza na wsi, kiedy jeździłam do dziadków. Teraz, gdy mieszkam w otulinie Puszczy Białej, to jednak stawiam na bieganie – mówi agencji Newseria Tamara Gonzalez Perea.

Aktywność fizyczna jest dla niej nie tylko treningiem, ale również formą dbania o dobrostan psychiczny. Daje jej przestrzeń do uporządkowania myśli.

– Uwielbiam biegać, lubię czuć, kiedy biegnę po powierzchni, lubię też ten rodzaj decyzyjności w moim ciele, że to ja decyduję, gdzie skręcam. Oczywiście jadąc na rowerze, też to robimy, ale jest to po prostu inna dynamika. Bieganie pozwala mi też medytować w spokoju, to jest dla mnie trochę rodzaj medytacji w ruchu. Daje mi to dużo spokoju, poczucia kontaktu z moim ciałem, wydolności. Ćwiczę też krav magę, więc mi to pomaga w sparingach i w utrzymaniu kondycji – mówi.

Promotorka holistycznego podejścia do zdrowia zaznacza, że dystans i intensywność biegania dostosowuje do aktualnych potrzeb organizmu, a nie do narzuconych celów. Nie zależy jej na ciągłym przekraczaniu własnych granic, bardziej chodzi o codzienną troskę o siebie i zdrowy styl życia.

– Biegam różnie, około 30–40 minut co drugi dzień, czasami kilka razy w tygodniu. Trasy różnie, 3 km, 5 km, 6 km, tyle, ile czuję. Kiedyś miałam taki okres w swoim życiu, że przez sześć miesięcy biegałam codziennie po godzinę i to było prawie 10 km, natomiast w tej chwili to jest zupełnie inny rodzaj biegania. Nie biegam już, żeby wycisnąć i spalić kalorie, w tej chwili to nie ma dla mnie znaczenia. Bardziej chodzi o to, że potrzebuję ruchu i kontaktu ze sobą – dodaje.

Z jednej strony rosnące zainteresowanie dietą bogatą w białko i wzrost liczby globalnej populacji, a z drugiej – potrzeba wzmocnienia bezpieczeństwa żywnościowego i ograniczenia wpływu produkcji żywności na środowisko. Te czynniki powodują przyspieszenie transformacji białkowej, czyli większej dywersyfikacji źródeł białka. Producenci szukają nie tylko alternatywnych źródeł, ale także nowych metod ich przetwarzania i łączenia, aby uzyskać produkty o określonych właściwościach.

– Transformacja białkowa to proces, w którym należy się przyjrzeć temu, skąd pochodzą nasze źródła białka i żywności, starać się przeprowadzić aktualny rozkład w stronę bardziej zdywersyfikowaną, zrównoważoną, w większym stopniu opartą na białkach pochodzenia roślinnego oraz tych z innowacyjnych źródeł. Chodzi o to, żeby nasz system żywnościowy był odporniejszy, ale też bardziej innowacyjny, energooszczędny, zasobooszczędny i przyjazny środowisku – wyjaśnia w rozmowie z agencją Newseria Marcin Tischner, senior strategic manager w ProVeg Polska. – Jest nas coraz więcej na Ziemi, dobijamy do ok. 10 mld osób. Aby wyżywić taką populację, musimy produkować naszą żywność w sposób mądrzejszy, sprawniejszy i bardziej zrównoważony.

Przykładem mogą być rośliny strączkowe. W obliczu współczesnych wyzwań geopolitycznych i klimatycznych przestają one być traktowane jedynie jako składnik diety, a stają się elementem bezpieczeństwa żywnościowego. Jak wyjaśniają eksperci ProVeg w raporcie „Globalne wyzwania, lokalne strączki. Okrągły stół interesariuszy wokół roślin strączkowych”, dostarczają one wysokiej jakości białka roślinnego, wspierają różnorodność biologiczną w rolnictwie, ograniczają konieczność stosowania nawozów mineralnych i emisję gazów cieplarnianych. W latach 2020–2023 areał upraw jadalnych roślin strączkowych w Polsce, które są bogatym źródłem białka, wzrósł dwukrotnie – z 75 do blisko 150 tys. ha, a zbiory zwiększyły się ze 184 do 363 tys. t.

Jak możemy przeczytać w raporcie, Polska produkuje surowce wysokiej jakości, takie jak fasola czy groch, jednak brakuje nam infrastruktury do ich przetwarzania na półprodukty wykorzystywane przez przemysł spożywczy. Sytuację dodatkowo komplikuje brak różnorodności w krajowych uprawach. Deficyt surowców takich jak soczewica, ciecierzyca czy niektórych odmian fasoli zmusza przemysł do ich sprowadzania z rynków zewnętrznych, co utrudnia budowanie w pełni autonomicznego i odpornego łańcucha dostaw. 

– Rynek roślinnych alternatyw przeżywał duży boom od ok. 2017 do 2022 roku, kiedy te produkty zaczęły się pojawiać na półkach sklepowych. Pandemia też przyspieszyła ten proces. Ludzie przenieśli swoje zakupy z branży HoReCa do sieci handlowych. Natomiast potem w związku z inflacją i wieloma innymi czynnikami ekonomicznymi popyt delikatnie osłabł – tłumaczy przedstawiciel ProVeg Polska.

Zdaniem eksperta kwestia przystępności finansowej jest tym samym fundamentem szerokiej transformacji diety.

– Kategoria ta pozostaje dosyć stabilna. Niektóre produkty notują paroprocentowe wzrosty, inne spadki. Dobrze się trzymają roślinne zamienniki mleka, trochę gorzej mięsa. Natomiast spadł hype na tę żywność. Rzadziej pojawia się ona na półkach sklepowych, w mniejszym stopniu jest w przestrzeni medialnej, pomimo że sprzedaż i tak jest w miarę stabilna. Staramy się więc rozmawiać o tym, w jaki sposób pchnąć branżę do dalszego rozwoju i w sposób bardziej systemowy promować produkty roślinne – podkreśla Marcin Tischner. – Konsumenci na pewno szukają nowych, ciekawych produktów. Natomiast problemem jest to, że one zazwyczaj są droższe niż odpowiedniki odzwierzęce. To jest polski przypadek, ponieważ na przykład w Europie Zachodniej cena produktów roślinnych jest zbliżona lub wręcz niższa niż odzwierzęcych. Nie ma więc bariery cenowej dla konsumentów.

Fundacja ProVeg we współpracy z RoślinnieJemy zachęca sieci handlowe i food service do tego, żeby mierzyły swój protein split, czyli jaka część ich sprzedaży białka jest pochodzenia roślinnego, a jaka zwierzęcego. Wszystko po to, aby móc w sposób bardziej ustrukturyzowany zarządzać transformacją białkową.

– W tym celu wdrażamy Protein Tracker. To narzędzie pomiaru tego, ile białka pochodzi z poszczególnych kategorii, ze strączków, roślinnych zamienników, orzechów, warzyw i owoców. Zestawiamy to z białkiem pochodzenia zwierzęcego, żeby móc analizować portfolio produktów, szukać tych, które mają potencjał reformulacyjny, żeby na przykład podmienić jajko na roślinny surowiec. Dzięki temu finalny produkt jest bardziej zrównoważony, z mniejszym ryzykiem mikrobiologicznym i często też korzystniejszy cenowo – wyjaśnia ekspert.

– Jeśli chodzi o białka roślinne, to są już one dość dobrze ugruntowane. 95 proc. tego rynku stanowią popularne składniki. Mam na myśli białko pszeniczne, sojowe i grochowe. Ludzie już dobrze znają ograniczenia i korzyści, jakie te białka mogą przynieść. Jednak to właśnie ograniczenia są bardzo ważne, ponieważ można je zniwelować, łącząc różne źródła białka roślinnego – wyjaśnia Fréderic Fernandes, kierownik ds. produktów w dziale białek funkcjonalnych z firmy Beneo, specjalizującej się w funkcjonalnych składnikach dla przemysłu spożywczego, w tym białkach roślinnych.

Przedstawiciele branży zapewniają, że jest to obszar z dużym potencjałem innowacyjności.

– Wiele osób opracowuje nowe źródła białka roślinnego, takie jak na przykład łubin, ciecierzyca czy bób. One mają swoje zalety, a łącząc je z innymi, już znanymi źródłami, można uzyskać różne właściwości funkcjonalne czy aspekty techniczne, co może pomóc twórcom żywności w opracowywaniu bardziej zaawansowanych produktów spożywczych – podkreśla Fréderic Fernandes. – Jeśli spojrzymy na przykład na dzisiejszy trend wysokobiałkowy, zobaczymy, że stosuje się wiele kombinacji różnych zastosowań. Firma Meatless z grupy Beneo w przypadku zamiennika ryb tworzy połączenie ryżu i bobu, a w alternatywnym burgerze – pszenicę i bobu. W zależności od konkretnego zastosowania wykorzystuje się więc różne źródła białka roślinnego.

Jego zdaniem ciekawym kierunkiem rozwoju dalszych badań branży są koncepcje hybrydowe łączące białko roślinne i odzwierzęce. To z jednej strony pozwoli osiągnąć efekty zbliżone pod względem struktury, konsystencji lub smaku do oryginalnych produktów, co często jest oczekiwane przez konsumentów, a z drugiej – może zachęcić do konsumpcji grupę tzw. fleksitarian, czyli osób jedzących mięso i białko odzwierzęce, ale deklarujących chęć ich ograniczenia. Sondaż przeprowadzony na zlecenie Compassion in World Farming Polska przez agencję PBS pokazuje, że 32 proc. Polek i Polaków w 2026 roku planuje jeść mniej mięsa lub całkowicie z niego zrezygnować. 

– Około 60–70 proc. ludzi jest obecnie zadowolonych z bycia fleksitarianami i to właśnie do nich musimy się skierować, jeśli chcemy przejść na dietę bogatszą w składniki roślinne. Oferując rozwiązania hybrydowe, ale także w pełni roślinne, które są bardzo zbliżone do oryginału, możemy sprawić, że dieta stanie się bardziej roślinna – podkreśla przedstawiciel Beneo.

Eksperci ProVeg podkreślają, że dla transformacji białkowej duże znaczenie mają decyzje państwa i legislacja. Ich zdaniem potrzebna jest strategia żywnościowa państwa, która połączy polityki rolne, zdrowotne, klimatyczne i edukacyjne. Gdyby przykładowo taką strategią objęty był sektor roślin strączkowych, mógłby się on rozwijać znacznie szybciej niż do tej pory, na co wskazuje rosnące zainteresowanie ze strony rolników, przemysłu i konsumentów.

– Widzimy dobre przykłady płynące z Holandii, która wyznaczyła cel, aby stosunek białka roślinnego do zwierzęcego wynosił 50 do 50, by rynek był bardziej zdywersyfikowany i odporny na wstrząsy. Za tym idą holenderskie sieci handlowe – wyjaśnia Marcin Tischner. – Widzimy też dobre przykłady z Danii, która opublikowała swój plan na rzecz żywności pochodzenia roślinnego i w sposób systemowy współpracuje z rolnikami i organizacjami branżowymi, żeby w większym stopniu opierać się na produkcji roślinnej lokalnej, chociażby na bazie strączków.

Jako pozytywny przykład zmian zachodzących w Polsce ekspert wskazuje decyzję o wprowadzeniu co najmniej raz w tygodniu posiłków roślinnych do szkolnych i przedszkolnych stołówek. Taka zmiana zacznie obowiązywać od września 2026 roku. Jak wskazują eksperci w raporcie ProVeg, może ona napędzić lokalną produkcję i przetwórstwo. Wskazują również potrzebę rozszerzenia rozwiązań i wprowadzenia analogicznych w żłobkach.

– Jest to dobry sygnał dla rynku, że posiłki roślinne na bazie strączków pojawią się minimum raz w tygodniu dla całej grupy dzieci i młodzieży. To jest dobra zmiana w kierunku zaleceń diety planetarnej i trzymamy kciuki, żeby takich rozwiązań było więcej i żeby się dobrze przyjęły – zaznacza ekspert ProVeg.

Kontrowersje wokół roastu Kuby Wojewódzkiego z udziałem Michała Figurskiego po latach wciąż wywołują emocje. Żarty dotyczące poważnych problemów zdrowotnych dziennikarza były wtedy dla wielu osób przekroczeniem granic dobrego smaku. On sam podszedł do tego z dystansem i komentował, że „śmianie się z choroby powoduje, że jest silniejszy”. Dziś tłumaczy, że jego kolega nie miał złych intencji, a całość była świadomie zaplanowaną prowokacją, mającą zwrócić uwagę na trudne tematy.

Michał Figurski zaznacza, że wraz z Kubą Wojewódzkim często posługiwali się ostrą, wręcz prowokacyjną formą przekazu. Ich zdaniem bowiem kontrowersja nie zawsze ma tylko szokować, ale również zmuszać odbiorców do refleksji.

– Jak każdy wstrętny i obleśny numer, z którego jesteśmy znani, tak i ten był zaplanowany. Obaj mamy dosyć specyficzną formę wyrazu, zwracania uwagi na różnego rodzaju problemy. Również ten najsłynniejszy numer, który spowodował, że na jakiś czas wylądowaliśmy na bezrobociu i na pierwszych stronach gazet, był prowokacją, która miała pobudzić wyobraźnię. Nie zawsze jeszcze wszyscy rozumieją tego typu tendencje i intencje – mówi agencji Newseria Michał Figurski.

Jak zaznacza, w zagranicznych mediach jest dużo większa swoboda i nikt nie stroni od trudnych tematów, nawet podanych w niekonwencjonalny sposób.  W Polsce natomiast wciąż brakuje dystansu do takiej satyry.

– Na tak zwanym Zachodzie nie ma z tym problemu, bo jak Ricky Gervais opowiada o pedofilu, to nie znaczy, że lubi dzieci, tylko to znaczy, że stara się uwypuklić i wyśmiać przede wszystkim jakieś wynaturzone zjawisko. U nas to jest 1:1, czyli jeśli ktoś tak powiedział, to znaczy, że tak jest – mówi.

Michał Figurski zapewnia też, że nie ma żalu do Wojewódzkiego. Obaj są bowiem inteligentnymi ludźmi i potrafią się odnaleźć w najbardziej zaskakujących i niezręcznych sytuacjach. Poza tym dziennikarz rozumie mechanizm roastu i  wówczas wiedział, że może się spodziewać kontrowersyjnych elementów.

– Kuba nie jest osobą nietolerancyjną, ale też nie jestem tu po to, żeby go bronić. Po prostu obaj wymyślaliśmy różnego rodzaju sytuacje, jedną na roaście z moim pustym wózkiem, na którym wtedy jeździłem, czy też z wodą w programie byłem zaskoczony, ale znamy się jak łyse konie, od 10 lat prowadziliśmy razem program. Wiedziałem więc, jak zareagować, i idąc tam, już wiedziałem, że będzie tzw. pocisk. To jednak wymaga jakiegoś wysiłku intelektualnego, żeby zrozumieć grubszy żart i nie każdego na niego stać – tłumaczy.

Dziennikarz nie unika trudnych tematów, nie wstydzi się swojej niepełnosprawności i otwarcie mówi w mediach o swoich słabościach czy ograniczeniach. Wierzy, że taka postawa może pomóc innym osobom, które też mają problemy ze zdrowiem.

– Wszyscy mamy jakiś problem, niepełnosprawność to również ta intelektualna, psychiczna, nie tylko wózek, nie tylko ewidentne braki w częściach ciała. To jest tak gigantyczne spektrum, że jeżeli ktoś nie zada sobie trudu w zrozumieniu tego wszystkiego albo sam tego nie przeżyje, to nigdy tego nie zrozumie. To jest świat, nad którym należy się pochylić, zastanowić i uruchomić serce i rozum, a to jest czasami bardzo trudne – podkreśla Michał Figurski.

Coraz więcej zabytkowych budynków zyskuje nowe życie dzięki inwestorom, którzy adaptują je do współczesnych funkcji. Eksperci podkreślają, że działalność komercyjna może wspierać ochronę dziedzictwa, jeśli od początku towarzyszy jej współpraca z konserwatorem zabytków. Takie standardy chcą wspólnie promować McDonald’s Polska i Stowarzyszenie Konserwatorów Zabytków. Dziś ponad 30 restauracji sieci działa w historycznych obiektach.

– Adaptacje historycznych budynków są bardzo istotne, dlatego że niejednokrotnie ten obiekt nie może pełnić pierwotnej funkcji. Nadanie mu nowej roli przywraca go do życia, dzięki czemu może być użytkowany przez społeczeństwo. Oczywiście ta nowa funkcja musi być uzgodniona i ustalona z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Mówimy o obiektach wpisanych do rejestru zabytków – taka adaptacja służy temu, żeby ten obiekt zachować – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria Jacek Rulewicz, prezes zarządu głównego Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków.

Według danych Narodowego Instytutu Dziedzictwa do rejestru wpisanych jest ok. 90 tys. obiektów nieruchomych – od historycznych układów urbanistycznych po kamienice, obiekty przemysłowe i budynki użyteczności publicznej. Wiele z nich utraciło swoją pierwotną funkcję, dlatego ich dalsze użytkowanie wymaga dostosowania do współczesnych potrzeb przy zachowaniu wymogów ochrony konserwatorskiej.

– Dialog między biznesem a konserwatorami jest niezwykle ważny ze względu na to, że zabytki nie mogą istnieć bez środków pieniężnych, które zapewniają im ochronę. Tej ochrony nie zapewni w pełni państwo, lecz dobrze prowadzone zarządzanie obiektem. Nie będzie ono jednak możliwe, jeśli nie pojawi się inwestor, który racjonalnie, zgodnie z naturą obiektu i z poszanowaniem dziedzictwa, będzie nim zarządzał w porozumieniu z urzędem konserwatorskim – tłumaczy Żaneta Gwardzińska-Chowaniec, sekretarz generalna zarządu głównego Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków.

Porozumienie podpisane przez McDonald’s Polska i Stowarzyszenie Konserwatorów Zabytków zakłada m.in. wypracowanie dobrych praktyk dotyczących adaptacji zabytków do nowych funkcji użytkowych oraz wymianę doświadczeń pomiędzy inwestorami i środowiskiem konserwatorskim.

– Wierzymy, że funkcja komercyjna może iść w parze z dbałością o zabytek, z przywróceniem mu funkcji i życia oraz otwarciem na mieszkańców i gości miasta. W tym upatrujemy rolę dobrego inwestora. Wierzymy też, że współpraca ze Stowarzyszeniem Konserwatorów Zabytków pozwoli wypracować złoty standard realizacji nie tylko dla przyszłych restauracji McDonald’s w zabytkowych budynkach, ale również dla całej branży – mówi Anna Papka, dyrektorka ds. relacji korporacyjnych i wpływu w McDonald’s Polska.

Wśród historycznych obiektów, w których działają restauracje McDonald’s, są m.in. zabytkowa kamienica Reussenhof we Wrocławiu, dawny budynek kolejowy przy ul. Radzymińskiej w Warszawie oraz lokal w historycznym centrum Zamościa wpisanym na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Każda z tych inwestycji wymagała indywidualnych uzgodnień z konserwatorem zabytków.

– Współpraca z konserwatorem zabytków zaczyna się bardzo wcześnie, już na etapie, kiedy przygotowujemy wstępne analizy projektu. Ta współpraca to przede wszystkim dialog, bo wspólnie szukamy rozwiązań, które z jednej strony pozwolą zachować historyczną tkankę obiektu, a z drugiej strony wdrożyć rozwiązania i przystosować budynek do nowej funkcji, jaką jest właśnie restauracja McDonald’s  – wskazuje Anna Rutkowska, senior development manager w McDonald’s Polska.

– Naszą podstawową zasadą we współpracy z konserwatorami zabytków jest to, że to my dostosowujemy się do budynku zabytkowego, nie budynek do nas – dodaje Anna Papka.

Wiele z tych obiektów przez lata pozostawało nieużytkowanych. Dopiero po adaptacji ponownie zaczęły pełnić funkcję społeczną i stały się częścią życia lokalnych społeczności.

– To dla nas ogromna satysfakcja, że dajemy nowe życie budynkom, przywracamy ich funkcję społeczną. Obiekty, które czasami przez wiele lat stały nieużytkowane, dostają nową szansę wpisania się w życie mieszkańców i gości. Często rewitalizacje takich budynków pozwalają im po prostu przetrwać – tłumaczy Anna Rutkowska.

Historyczne restauracje McDonald’s często stają się miejscami odwiedzanymi nie tylko przez mieszkańców, ale również turystów. Jak podkreślają sygnatariusze porozumienia, odpowiedzialna adaptacja zabytków pozwala zachować ich funkcję społeczną i ponownie włączyć je w życie lokalnych społeczności. Przykładem może być ponowne otwarcie restauracji na gdańskim dworcu, które wzbudziło duże zainteresowanie mieszkańców.

Coraz więcej projektów rewitalizacyjnych obejmuje także rozwiązania poprawiające efektywność energetyczną zabytków, takie jak instalacje fotowoltaiczne, rekuperacja czy nowoczesne systemy grzewcze. Eksperci zajmujący się ochroną zabytków wskazują, że ich wdrażanie wymaga ścisłej współpracy konserwatorów, architektów i projektantów, aby poprawa parametrów technicznych nie odbywała się kosztem wartości historycznych obiektu.

– Wprowadzamy np. fotowoltaikę, szyby i dachówki fotowoltaiczne w obiektach zabytkowych, np. w zamku w Wiśniczu. Warunkiem jest, aby inwestor w sposób pełen szacunku podjął dialog z konserwatorem, który z kolei wyjdzie poza swoją strefę komfortu, dopuszczając nowoczesne technologie w obiekcie zabytkowym – wskazuje Żaneta Gwardzińska-Chowaniec.

Eksperci podkreślają, że sama rewitalizacja nie wystarczy. O przyszłości zabytku decyduje przede wszystkim jego codzienne użytkowanie.

– Zabytek, żeby mógł istnieć, potrzebuje żyć. Jeżeli opuścimy dany obiekt, on będzie niszczał – przypomina sekretarz generalna zarządu głównego Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków. – Możemy dokonać konserwacji i zamknąć budynek na klucz, ale wówczas budynek traci podwójnie, wiedza i pamięć o nim zanika, bo ludzie go nie odwiedzają. Z punktu widzenia technicznego porzucony obiekt również niszczeje, dlatego tak ważne jest, aby budynek żył, aby mógł istnieć.